Przejdź do głównej zawartości
Wersja robocza
Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Słownik ról i odpowiedzialności w systemie zapewniania dostępności cyfrowej

Opracowanie: Stefan Wajda
Data zgłoszenia: 17 maja 2025 r., ostatnia aktualizacja: 17 maja 2025 r.

1. Cel dokumentu​

Celem dokumentu jest:

  • uporządkowanie pojęć dotyczących ról i odpowiedzialności występujących w systemie zapewniania dostępności usług publicznych,
  • ujednolicenie nazewnictwa stosowanego w zaleceniach, procedurach i modelach organizacyjnych,
  • rozdzielenie ról organizacyjnych, procesowych, kompetencyjnych, technicznych oraz kontrolnych,
  • umożliwienie budowania spójnych map odpowiedzialności (RACI),
  • wsparcie projektowania procesów organizacyjnych,
  • wsparcie budowy systemu kompetencji i mikropoświadczeń.

Słownik ma charakter referencyjny.

Nie oznacza obowiązku tworzenia odrębnych stanowisk dla każdej roli.

W praktyce jedna osoba może realizować kilka ról jednocześnie.

Model ról wspiera organizację zdolną do projektowania, realizacji i utrzymania dostępnych usług publicznych, w szczególności usług wykorzystujących komponenty cyfrowe i komunikacyjne.

2. Zasady stosowania słownika​

2.1. Rozdzielenie rodzajów ról​

Słownik rozdziela:

  • role organizacyjne,
  • role procesowe,
  • role kompetencyjne,
  • role techniczne,
  • role kontrolne i audytowe.

Ten sam pracownik może pełnić role należące do różnych kategorii.

2.2. Rola nie oznacza stanowiska​

Rola:

  • opisuje odpowiedzialność albo funkcję w systemie działania,
  • nie musi odpowiadać nazwie stanowiska pracy,
  • może być realizowana przez jedną osobę, zespół albo wykonawcę zewnętrznego.

2.3. Role mogą być łączone​

W małych organizacjach dopuszczalne jest łączenie ról.

Łączenie ról nie powinno jednak prowadzić do:

  • braku kontroli,
  • braku możliwości ustalenia odpowiedzialności,
  • pomijania działań weryfikacyjnych,
  • braku nadzoru organizacyjnego.

2.4. Rozdzielenie wykonania i kontroli​

W miarę możliwości organizacyjnych organizacja rozdziela:

  • role wykonawcze,
  • role kontrolne,
  • role zatwierdzające.

3. Struktura modelu ról​

3.1. Role organizacyjne​

Role odpowiedzialne za:

  • organizację systemu,
  • nadzór,
  • podejmowanie decyzji,
  • zapewnianie zasobów,
  • koordynację działań,
  • skuteczność procesów i usług.

3.2. Role procesowe​

Role odpowiedzialne za:

  • wykonywanie działań operacyjnych,
  • projektowanie i realizację usług,
  • przygotowanie treści i materiałów,
  • publikację,
  • utrzymanie,
  • obsługę użytkowników.

3.3. Role kompetencyjne​

Role zapewniające:

  • wiedzę ekspercką,
  • analizę problemów,
  • wsparcie specjalistyczne,
  • działania wymagające wysokich kompetencji.

3.4. Role techniczne​

Role odpowiedzialne za:

  • systemy IT,
  • środowiska publikacyjne,
  • narzędzia,
  • utrzymanie techniczne,
  • rozwój technologiczny wspierający realizację usług publicznych.

3.5. Role kontrolne i audytowe​

Role odpowiedzialne za:

  • kontrolę jakości,
  • ocenę zgodności,
  • testowanie,
  • monitoring,
  • audyt,
  • weryfikację działań i usług.

4. Role organizacyjne​

4.1. Kierownictwo organizacji​

Cel roli​

Zapewnienie organizacyjnych warunków funkcjonowania systemu zapewniania dostępności usług publicznych.

Zakres odpowiedzialności​

  • określenie zasad organizacyjnych,
  • zatwierdzanie polityk i procedur,
  • przypisanie odpowiedzialności,
  • zapewnienie zasobów,
  • nadzór nad skutecznością działań,
  • podejmowanie decyzji strategicznych.

Typowe odpowiedniki organizacyjne​

  • dyrektor,
  • kierownik jednostki,
  • zarząd,
  • kierownictwo podmiotu.

4.2. Koordynator dostępności​

Cel roli​

Koordynacja i wspieranie organizacji w zakresie zapewniania dostępności usług publicznych, w szczególności dostępności cyfrowej i komunikacyjnej.

Zakres odpowiedzialności​

  • wspieranie organizacji procesu,
  • analiza problemów systemowych,
  • działania doradcze,
  • inicjowanie działań usprawniających,
  • wspieranie szkoleń,
  • monitorowanie funkcjonowania systemu.

Uwagi​

Koordynator:

  • nie przejmuje odpowiedzialności za wszystkie działania operacyjne,
  • pełni przede wszystkim funkcję organizacyjną i wspierającą.

4.3. Menedżer dostępności​

Cel roli​

Zarządzanie systemem zapewniania dostępności na poziomie strategicznym i organizacyjnym.

Zakres odpowiedzialności​

  • planowanie działań strategicznych,
  • nadzór nad realizacją celów,
  • raportowanie,
  • analiza skuteczności systemu,
  • koordynacja działań międzyobszarowych.

4.4. Właściciel procesu​

Cel roli​

Odpowiedzialność za prawidłowe funkcjonowanie określonego procesu.

Zakres odpowiedzialności​

  • organizacja procesu,
  • określanie zasad działania,
  • nadzór nad realizacją procesu,
  • analiza problemów procesowych,
  • inicjowanie usprawnień.

Przykłady​

  • właściciel procesu publikacji,
  • właściciel procesu zarządzania dokumentami,
  • właściciel procesu obsługi zgłoszeń.

4.5. Właściciel obszaru merytorycznego​

Cel roli​

Zapewnienie odpowiedzialności za treść i aktualność informacji w określonym obszarze.

Zakres odpowiedzialności​

  • zatwierdzanie treści,
  • ocena zasadności publikacji,
  • utrzymywanie aktualności informacji,
  • współpraca przy zapewnianiu dostępności.

4.6. Kierownik komórki organizacyjnej​

Cel roli​

Organizacja realizacji działań w przypisanym obszarze.

Zakres odpowiedzialności​

  • organizacja pracy zespołu,
  • nadzór nad realizacją zadań,
  • zapewnienie stosowania procedur,
  • monitorowanie jakości działań.

4.7. Właściciel usługi publicznej​

Cel roli​

Zapewnienie organizacji, jakości, skuteczności i dostępności usługi publicznej realizowanej przez organizację.

Zakres odpowiedzialności​

  • organizacja sposobu realizacji usługi,
  • określanie wymagań dla usługi,
  • identyfikowanie barier użytkowników,
  • zapewnianie współpracy pomiędzy obszarami organizacji,
  • nadzór nad zmianami dotyczącymi usługi,
  • analiza problemów występujących podczas realizacji usługi,
  • inicjowanie działań usprawniających,
  • współpraca przy monitoringu i ocenie jakości usług.

Uwagi​

Rola może być realizowana przez:

  • kierownika komórki organizacyjnej,
  • właściciela procesu,
  • kierownika produktu,
  • kierownika usługi.

5. Role procesowe​

5.1. Autor treści​

Cel roli​

Przygotowanie treści lub materiałów przeznaczonych do publikacji albo realizacji usług publicznych.

Zakres odpowiedzialności​

  • przygotowanie treści,
  • zapewnienie kompletności przekazu,
  • przygotowanie logicznej struktury materiału,
  • uwzględnianie dostępności na etapie tworzenia.

Uwagi​

Treści mogą stanowić element realizacji usług publicznych, komunikacji z użytkownikami albo realizacji obowiązków informacyjnych organizacji.

5.2. Redaktor treści​

Cel roli​

Zapewnienie jakości, czytelności i zrozumiałości materiału.

Zakres odpowiedzialności​

  • redakcja materiałów,
  • poprawa czytelności,
  • stosowanie zasad prostego języka,
  • eliminowanie niejednoznaczności,
  • weryfikacja spójności komunikatu.

5.3. Osoba przygotowująca elementy dostępności​

Cel roli​

Przygotowanie elementów zapewniających dostępność materiału albo usługi.

Zakres odpowiedzialności​

  • przygotowanie opisów alternatywnych,
  • przygotowanie napisów,
  • opracowanie transkrypcji,
  • przygotowanie treści równoważnych,
  • zapewnienie odpowiedniej struktury dokumentów.

5.4. Osoba publikująca​

Cel roli​

Techniczne opublikowanie materiału albo elementu usługi.

Zakres odpowiedzialności​

  • publikacja materiałów,
  • zachowanie struktury treści,
  • przypisanie elementów dostępności,
  • sprawdzenie poprawności publikacji.

5.5. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie treści​

Cel roli​

Zapewnienie aktualności i dalszego funkcjonowania materiałów.

Zakres odpowiedzialności​

  • monitorowanie aktualności treści,
  • inicjowanie przeglądów,
  • identyfikowanie materiałów wymagających aktualizacji albo wycofania,
  • monitorowanie utrzymania dostępności.

5.6. Osoba obsługująca zgłoszenia​

Cel roli​

Obsługa zgłoszeń użytkowników dotyczących dostępności i realizacji usług.

Zakres odpowiedzialności​

  • przyjmowanie zgłoszeń,
  • przekazywanie zgłoszeń,
  • komunikacja z użytkownikami,
  • monitorowanie obsługi zgłoszeń.

5.7. Osoba przekazująca materiał​

Cel roli​

Przekazanie materiału do publikacji albo wykorzystania w realizacji usługi.

Zakres odpowiedzialności​

  • przekazanie materiału,
  • przekazanie informacji kontekstowych,
  • wskazanie celu publikacji,
  • współpraca przy uzupełnianiu braków.

5.8. Projektant usług publicznych​

Cel roli​

Projektowanie sposobu realizacji usług publicznych z uwzględnieniem potrzeb użytkowników i wymagań dostępności.

Zakres odpowiedzialności​

  • analiza sposobu realizacji usług,
  • identyfikowanie barier użytkowników,
  • projektowanie wielokanałowego dostępu do usług,
  • projektowanie przebiegu realizacji spraw,
  • współpraca z zespołami technicznymi, redakcyjnymi i organizacyjnymi,
  • uwzględnianie zasad projektowania włączającego.

6. Role kompetencyjne​

6.1. Analityk dostępności​

Cel roli​

Analiza problemów dostępności i interpretacja wyników testów.

Zakres odpowiedzialności​

  • klasyfikacja błędów,
  • analiza problemów,
  • interpretacja wyników testów,
  • przygotowywanie rekomendacji.

6.2. Specjalista ds. remediacji​

Cel roli​

Usuwanie problemów dostępności.

Zakres odpowiedzialności​

  • wdrażanie poprawek,
  • usuwanie błędów dostępności,
  • współpraca przy działaniach naprawczych.

6.3. Specjalista ds. komunikacji dostępnej​

Cel roli​

Projektowanie komunikacji dostępnej i inkluzywnej.

Zakres odpowiedzialności​

  • projektowanie komunikacji,
  • wspieranie redakcji treści,
  • rozwijanie standardów komunikacyjnych.

6.4. Specjalista ds. zamówień dostępnych​

Cel roli​

Uwzględnianie wymagań dostępności w procesach zakupowych.

Zakres odpowiedzialności​

  • formułowanie wymagań dostępności,
  • analiza ofert,
  • wspieranie odbioru zamówień,
  • konsultacje w zakresie EN 301 549 i WCAG.

6.5. Specjalista ds. szkoleń i rozwoju kompetencji​

Cel roli​

Wspieranie rozwoju kompetencji organizacji.

Zakres odpowiedzialności​

  • identyfikacja potrzeb kompetencyjnych,
  • organizacja działań rozwojowych,
  • przygotowywanie materiałów szkoleniowych,
  • wspieranie wdrożeń kompetencyjnych.

6.6. Specjalista ds. zgodności i wsparcia prawnego​

Cel roli​

Wsparcie interpretacji obowiązków prawnych związanych z dostępnością.

Zakres odpowiedzialności​

  • analiza podstaw prawnych,
  • interpretacja wyłączeń,
  • wsparcie w sytuacjach spornych,
  • analiza ograniczeń prawnych.

7. Role techniczne​

7.1. Administrator systemów publikacyjnych​

Cel roli​

Utrzymanie środowiska publikacyjnego wspierającego realizację usług publicznych.

Zakres odpowiedzialności​

  • utrzymanie CMS i systemów publikacji,
  • zapewnienie technicznych możliwości publikacji dostępnych treści,
  • usuwanie problemów technicznych,
  • wspieranie użytkowników systemów.

7.2. Programista​

Cel roli​

Tworzenie i rozwój rozwiązań wspierających realizację dostępnych usług publicznych.

Zakres odpowiedzialności​

  • implementacja rozwiązań dostępnościowych,
  • stosowanie WCAG i ARIA,
  • usuwanie barier technicznych,
  • rozwój rozwiązań wspierających realizację usług publicznych.

7.3. Operator testów automatycznych​

Cel roli​

Realizacja automatycznych testów dostępności.

Zakres odpowiedzialności​

  • konfiguracja narzędzi,
  • wykonywanie testów automatycznych,
  • raportowanie wyników,
  • wspieranie monitoringu.

7.4. Administrator / wsparcie IT​

Cel roli​

Zapewnienie technicznego funkcjonowania środowiska pracy i realizacji usług.

Zakres odpowiedzialności​

  • utrzymanie infrastruktury,
  • wsparcie techniczne,
  • rozwiązywanie problemów środowiskowych,
  • współpraca przy usuwaniu problemów dostępności.

8. Role kontrolne i audytowe​

8.1. Weryfikator dostępności​

Cel roli​

Ocena materiałów albo usług przed publikacją lub wdrożeniem.

Zakres odpowiedzialności​

  • stosowanie list kontrolnych,
  • identyfikacja błędów,
  • ocena zgodności materiału albo usługi,
  • przekazywanie materiałów do poprawy,
  • dokumentowanie wyników kontroli.

8.2. Tester dostępności​

Cel roli​

Testowanie dostępności produktów, usług i procesów realizacji usług publicznych.

Zakres odpowiedzialności​

  • wykonywanie testów,
  • identyfikacja barier,
  • analiza scenariuszy użytkownika,
  • analiza doświadczeń użytkowników,
  • ocena dostępności procesu realizacji usługi,
  • dokumentowanie wyników.

8.3. Tester techniczny​

Cel roli​

Ocena technicznych aspektów dostępności.

Zakres odpowiedzialności​

  • analiza kodu,
  • wykorzystanie narzędzi technicznych,
  • testy komponentów,
  • identyfikacja problemów technicznych.

8.4. Redaktor jakości​

Cel roli​

Kontrola jakości treści i materiałów.

Zakres odpowiedzialności​

  • ocena jakości materiałów,
  • kontrola spójności,
  • kontrola zgodności ze standardami,
  • identyfikacja problemów jakościowych.

8.5. Audytor dostępności​

Cel roli​

Przeprowadzanie pogłębionej oceny dostępności usług, produktów i procesów organizacyjnych.

Zakres odpowiedzialności​

  • prowadzenie audytów,
  • analiza zgodności z wymaganiami dostępności,
  • przygotowywanie raportów,
  • identyfikacja problemów systemowych,
  • rekomendowanie działań naprawczych.

9. Role zewnętrzne​

9.1. Wykonawca zewnętrzny​

Cel roli​

Realizacja działań zleconych przez organizację.

Zakres odpowiedzialności​

  • realizacja wymagań dostępności określonych przez organizację,
  • przekazywanie materiałów zgodnych z wymaganiami,
  • współpraca przy usuwaniu problemów.

9.2. Konsultant zewnętrzny​

Cel roli​

Zapewnienie specjalistycznego wsparcia eksperckiego.

Zakres odpowiedzialności​

  • konsultacje eksperckie,
  • analiza problemów,
  • wsparcie wdrożeń,
  • działania szkoleniowe i doradcze.

10. Relacje między rolami​

10.1. Role organizacyjne​

Role organizacyjne:

  • odpowiadają za organizację systemu,
  • podejmują decyzje,
  • sprawują nadzór.

10.2. Role procesowe​

Role procesowe:

  • realizują działania operacyjne,
  • wykonują działania w procesach,
  • wspierają realizację usług publicznych.

10.3. Role kompetencyjne​

Role kompetencyjne:

  • wspierają organizację wiedzą ekspercką,
  • rozwiązują problemy wymagające specjalistycznych kompetencji.

10.4. Role techniczne​

Role techniczne:

  • zapewniają funkcjonowanie środowiska technicznego,
  • wspierają realizację wymagań dostępności,
  • wspierają realizację usług publicznych.

10.5. Role kontrolne​

Role kontrolne:

  • oceniają zgodność,
  • identyfikują błędy,
  • wspierają utrzymanie jakości usług i działań organizacji.

11. Minimalny zestaw ról dla organizacji​

11.1. Minimalny model organizacyjny​

Każda organizacja zapewnia realizację co najmniej następujących funkcji:

  • nadzór organizacyjny,
  • koordynację działań,
  • tworzenie treści,
  • publikację,
  • kontrolę jakości,
  • utrzymanie treści,
  • wsparcie techniczne,
  • obsługę zgłoszeń.

11.2. Możliwość łączenia ról​

W małych organizacjach jedna osoba może realizować kilka ról jednocześnie.

Nie zwalnia to jednak organizacji z obowiązku:

  • zapewnienia kontroli,
  • dokumentowania odpowiedzialności,
  • zapewnienia nadzoru,
  • zapewnienia możliwości reagowania na problemy.

12. Powiązanie słownika z innymi dokumentami​

Słownik powinien być stosowany przy:

  • opracowywaniu map RACI,
  • projektowaniu procedur,
  • tworzeniu modeli organizacyjnych,
  • opracowywaniu matryc kompetencji,
  • przygotowywaniu kart ról,
  • projektowaniu mikropoświadczeń,
  • przypisywaniu odpowiedzialności w zaleceniach.

13. Uwagi końcowe​

Słownik ma charakter referencyjny i może być rozwijany.

Celem słownika nie jest stworzenie zamkniętego katalogu stanowisk.

Celem jest stworzenie wspólnego modelu opisu odpowiedzialności w systemie zapewniania dostępności usług publicznych.

Model wspiera:

  • organizację procesów,
  • jednoznaczność odpowiedzialności,
  • rozwój kompetencji,
  • budowę dojrzałości organizacyjnej,
  • projektowanie systemowego zapewniania dostępności usług publicznych.