Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
O wymiarze Cykl życia TIK
🟥 Wymiar: Cykl życia technologii informacyjno-komunikacyjnej (TIK)
1. Definicja wymiaru
Wymiar „Cykl życia TIK” obejmuje wszystkie działania organizacji związane z planowaniem, pozyskiwaniem, wdrażaniem, użytkowaniem, utrzymaniem oraz wycofywaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych (systemów, aplikacji, narzędzi, platform i usług cyfrowych), a także z tworzeniem i udostępnianiem treści cyfrowych w ramach tych technologii.
Cykl życia TIK dotyczy zarówno technologii nabywanych z rynku, jak i tych, które są tworzone, konfigurowane lub rozwijane na potrzeby organizacji — niezależnie od tego, czy są wytwarzane wewn ętrznie, przez wykonawców zewnętrznych czy dostarczane w modelu usługowym (SaaS, PaaS, outsourcing).
W dojrzałym podejściu dostępność cyfrowa jest integralnym elementem całego cyklu życia, a nie dodatkiem w końcowej fazie pracy. Wymagania dostępności są uwzględniane na każdym etapie: od planowania i projektowania, przez testowanie i wdrożenie, aż po modernizację, utrzymanie i wycofanie technologii.
Wymiar obejmuje również procesy zarządzania treściami i usługami cyfrowymi tworzonymi przez organizację, ponieważ ich jakość i dostępność są bezpośrednio zależne od jakości narzędzi, technologii i procesów ich wytwarzania.
2. Cel wymiaru
Celem wymiaru „Cykl życia TIK” jest zapewnienie, aby wszystkie technologie i treści cyfrowe:
- były zgodne z normami dostępności (EN 301 549, WCAG 2.1/2.2),
- były dostępne dla wszystkich użytkowników, w tym osób z różnymi niepełnosprawnościami,
- były projektowane i rozwijane z myślą o dostępności od samego początku,
- podlegały ciągłym przeglądom, testom i doskonaleniu.
3. Odróżnienie od wymiaru „Komunikacja”
Komunikacja dotyczy dostępności treści — dokumentów, stron internetowych, prezentacji, multimediów — oraz zasad ich tworzenia i publikowania.
Cykl życia TIK dotyczy dostępności technologii, narzędzi, systemów oraz procesów służących tworzeniu i zarządzaniu treściami oraz usługami cyfrowymi.
Przykład:
- Niedostępny nagłówek na stronie = problem Komunikacji.
- CMS uniemożliwia dodanie tekstu alternatywnego = problem Cyklu życia TIK.
4. Odróżnienie od wymiaru „Zaopatrzenie”
Zaopatrzenie dotyczy procesu zakupowego: jak organizacja nabywa technologie i usługi cyfrowe, jakie stosuje klauzule, jakie wymogi stawia wykonawcom, jakie prowadzi odbiory.
Cykl życia TIK dotyczy tego, co dzieje się po zakupie: konfiguracji, wdrożenia, testów, utrzymania, rozwoju, wycofania i zapewnienia trwałej dostępności.
Różnica:
- Zaopatrzenie = jak kupujemy i zlecamy.
- Cykl życia TIK = jak projektujemy, wdrażamy i utrzymujemy.
5. Zakres wymiaru
Planowanie i wymagania
- uwzględnianie norm dostępności na etapie analizy potrzeb,
- określanie wymagań dostępności w specyfikacjach i dokumentach projektowych,
- analiza ryzyka braku dostępności.
Projektowanie
- stosowanie dostępnych komponentów i systemów projektowych,
- adnotacje dostępności w makietach i dokumentacji UX,
- przeglądy dostępności w procesie projektowym.
Wytwarzanie, konfiguracja i integracja
- dostępność narzędzi developerskich i redakcyjnych,
- spójne zasady projektowania i implementacji elementów UI,
- system klasyfikacji, priorytetyzacji i obsługi błędów dostępności,
- kryteria akceptacji obejmujące wymagania dostępności.
Testowanie
- testy automatyczne, ręczne i z technologiami wspomagającymi,
- testy włączone w CI/CD,
- dokumentowanie wyników testów.
Utrzymanie i rozwój
- cykliczne przeglądy dostępności,
- testowanie aktualizacji,
- reagowanie na zgłoszenia użytkowników,
- aktualizowanie ACR/VPAT.
Wycofanie
- planowanie migracji,
- zapewnienie dostępności rozwiązań przejściowych,
- archiwizacja danych w dostępnych formach.
Szkolenia i podnoszenie kompetencji
- specjalistyczne szkolenia dla projektantów, testerów, administratorów, redaktorów,
- udostępnianie zasobów edukacyjnych.
6. Pełna lista punktów dowodowych
A. Badania użytkowników
- uwzględnienie niepełnosprawności w badaniach,
- prowadzenie badań ukierunkowanych na dostępność,
- dostępne formularze, zgody i materiały,
- dostosowania dla uczestników badań,
- persony i scenariusze uwzględniają osoby z niepełnosprawnościami.
B. Planowanie i projektowanie
- normy dostępności w dokumentach projektowych,
- listy kontrolne i wytyczne dla projektantów,
- przeglądy dostępności w fazie projektowania,
- dostępne systemy projektowe,
- adnotacje dotyczące dostępności w materiałach UX/UI.
C. Wytwarzanie / konfiguracja
- dostęp do zasobów i instrukcji,
- listy kontrolne dla programistów i administratorów,
- spójne podejście do implementacji dostępności,
- system klasyfikacji błędów dostępności,
- kryteria akceptacji obejmujące wymogi dostępności.
D. Testowanie dostępności
- testy ręczne, automatyczne i z AT,
- powtarzalny proces testowania,
- integracja testów z CI/CD,
- archiwizacja raportów testowych,
- system zgłoszeń uwzględnia błędy dostępności.
E. Doświadczenie użytkownika
- dostępne formularze i procesy,
- dostępne materiały użytkowe,
- testy UX z uwzględnieniem dostępności.
F. Przegląd jakości przed wydaniem
- bramki jakości dla dostępności,
- analiza ryzyka,
- testowanie aktualizacji,
- aktualne ACR/VPAT.
G. Utrzymanie i rozwój
- system obsługi błędów dostępności,
- testowanie integracji,
- polityka aktualizacji uwzględniająca dostępność,
- nadzór nad zgodnością w czasie.
H. Dokumentacja i zgodność
- aktualne ACR/VPAT dla produktów,
- dokumentacja techniczna uwzględnia dostępność,
- rejestry błędów i działań naprawczych.
I. Szkolenia
- szkolenia dostępnościowe dla zespołów projektowych, IT i redakcyjnych,
- monitorowanie kompetencji,
- dostępne zasoby szkoleniowe.
Wersja uproszczona dla dużych podmiotów publicznych
Wymiar: Cykl życia technologii informacyjno-komunikacyjnej (TIK) — wersja uproszczona
1. Uproszczona definicja
Wymiar „Cykl życia TIK” obejmuje wszystkie działania związane z planowaniem, projektowaniem, pozyskiwaniem, wdrażaniem, utrzymaniem i wycofywaniem technologii oraz usług cyfrowych, które organizacja wykorzystuje do świadczenia usług publicznych i realizacji procesów wewnętrznych.
Organizacja zapewnia, że dostępność cyfrowa jest uwzględniana na każdym etapie cyklu życia, a wykorzystywane systemy, aplikacje, platformy i narzędzia są zaprojektowane, testowane i utrzymywane tak, aby były dostępne dla wszystkich użytkowników, w tym pracowników i odbiorców usług z niepełnosprawnościami.
2. Cel wymiaru
Zapewnienie, że technologie i usługi cyfrowe pozostają dostępne przez cały okres ich używania — od planowania po wycofanie — oraz że organizacja ma procedury umożliwiające ich zgodność z normami dostępności.
3. Odróżnienie od wymiaru „Komunikacja”
- Wymiar Komunikacja dotyczy treści (stron, dokumentów, multimediów).
- Wymiar Cykl życia TIK dotyczy technologii, narzędzi i procesów ich wytwarzania i utrzymania.
4. Odróżnienie od wymiaru „Zaopatrzenie”
- Zaopatrzenie dotyczy tego, jak organizacja kupuje technologie.
- Cykl życia TIK dotyczy tego, jak organizacja projektuje, wdraża, testuje i utrzymuje technologie po ich nabyciu.
5. Zakres (wersja uproszczona)
- uwzględnianie wymogów dostępności w planowaniu i projektowaniu;
- stosowanie wytycznych dostępności podczas tworzenia, konfiguracji i integracji systemów;
- regularne testowanie dostępności;
- utrzymanie, aktualizacje i reagowanie na błędy dostępności;
- zapewnienie dostępnych narzędzi pracy i redakcji treści;
- dokumentowanie zgodności, testów i aktualizacji;
- szkolenia dla zespołów IT, projektowych i redakcyjnych.
6. Punkty dowodowe (wersja uproszczona)
A. Planowanie i projektowanie
- Dokumenty projektowe zawierają wymagania dostępności.
- Stosowane są listy kontrolne / wytyczne UX/UI dotyczące dostępności.
- Przeglądy dostępności odbywają się przed fazą wytwarzania.
B. Wytwarzanie i konfiguracja
- Systemy projektowe i narzędzia redakcyjne umożliwiają tworzenie dostępnych treści.
- Zespół IT korzysta z jednolitych procedur implementacji dostępności.
- Błędy dostępności mają ustalone priorytety i sposób obsługi.
C. Testowanie
- Regularne testy automatyczne i ręczne.
- Testy z technologiami wspomagającymi są częścią procesu odbioru.
- Wyniki testów są dokumentowane i archiwizowane.
D. Utrzymanie i rozwój
- Aktualizacje systemów są każdorazowo testowane pod kątem dostępności.
- Organizacja monitoruje zgłoszenia użytkowników i usuwa bariery dostępności.
- Dostępność jest weryfikowana cyklicznie (np. raz w roku).
E. Zgodność i dokumentacja
- Organizacja posiada aktualne ACR/VPAT lub równoważne dowody zgodności.
- Prowadzony jest rejestr błędów dostępności i działań naprawczych.
- Projekty i systemy posiadają dokumentację uwzględniającą aspekty dostępności.
F. Kompetencje zespołów TIK
- Regularne szkolenia z zakresu dostępności dla projektantów, programistów, administratorów i redaktorów.
- Dostępne materiały instruktażowe wspierające zespoły w realizacji wymogów dostępności.
🟥 Wymiar: Cykl życia technologii informacyjno-komunikacyjnej (TIK) (wersja uproszczona dla małych podmiotów publicznych)
1. Uproszczona definicja
Wymiar „Cykl życia TIK” opisuje podstawowe działania, dzięki którym organizacja zapewnia, że jej technologie cyfrowe — strona internetowa, aplikacje, platformy edukacyjne, narzędzia pracy, sprzęt oraz publikowane treści — są dostępne i łatwe do użycia dla wszystkich użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami.
W małych podmiotach działania te nie muszą być rozbudowane ani sformalizowane. Wystarczy prosty, powtarzalny sposób pracy, który sprawia, że dostępność jest systematycznie brana pod uwagę przy zakupach, korzystaniu z narzędzi oraz publikowaniu treści.
2. Cel wymiaru
Zapewnienie, że używane technologie i treści cyfrowe nie tworzą barier dla mieszkańców, uczniów, rodziców, czytelników, klientów ani pracowników — oraz że problemy dostępności są szybko zauważane i usuwane.
3. Odróżnienie od wymiaru „Komunikacja”
- Komunikacja dotyczy tego, jak tworzymy treści (dokumenty, grafiki, strony, posty).
- Cykl życia TIK dotyczy narzędzi i technologii, z pomocą których te treści powstają lub są udostępniane.
4. Odróżnienie od wymiaru „Zaopatrzenie”
- Zaopatrzenie opisuje, jak kupujemy technologie.
- Cykl życia TIK opisuje, jak dbamy o ich dostępność podczas używania (konfiguracji, aktualizacji, publikacji treści).
5. Zakres wymiaru (dopasowany do małych instytucji)
- wybór narzędzi i usług umożliwiających tworzenie dostępnych treści (np. system CMS, edytor dokumentów);
- dbanie, aby aktualizacje systemów nie powodowały nowych barier;
- korzystanie z podstawowych testów dostępności (np. sprawdzenie nagłówków, alt-tekstów, kontrastu);
- reagowanie na zgłoszenia użytkowników dotyczące niedostępności;
- zapewnienie pracownikom krótkich instrukcji lub szkoleń dotyczących korzystania z narzędzi w sposób dostępny.
6. Uproszczone punkty dowodowe (małe podmioty)
A. Narzędzia i systemy
- Organizacja korzysta z prostych narzędzi umożliwiających tworzenie treści zgodnych z zasadami dostępności (np. Word z poprawnymi stylami, CMS z szablonami dostępności).
- Strona internetowa i platformy są utrzymywane w aktualnej wersji.
B. Podstawowe testy dostępności
- Przed publikacją treści stosowane są podstawowe testy: nagłówki, teksty alternatywne, kontrast, prawidłowe linki.
- W razie potrzeby korzysta się z bezpłatnych narzędzi automatycznych (np. WAVE, Lighthouse).
C. Utrzymanie i monitorowanie
- Aktualizacje systemów wykonywane są zgodnie z instrukcjami dostawcy.
- Organizacja reaguje na zgłoszenia użytkowników (np. gdy ktoś informuje, że link nie działa albo dokument jest niedostępny).
D. Dokumentowanie i poprawa
- Organizacja prowadzi prostą listę problemów i działań usprawniających (np. w arkuszu lub zeszycie).
- Raz do roku przeglądana jest strona internetowa i najważniejsze dokumenty.
E. Kompetencje pracowników
- Pracownicy znają podstawowe zasady tworzenia dostępnych treści.
- Organizacja ma krótką instrukcję „Jak tworzyć dostępne dokumenty i posty”.
Wcześniejsza wersja
Dostępne technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK) są kluczowym czynnikiem umożliwiającym osobom z niepełnosprawnościami pełne i skuteczne uczestnictwo, na zasadzie równości, we wszystkich aspektach życia społecznego i rozwoju związanych z technologią.
Dostępność powinna być brana pod uwagę w całym cyklu życia TIK: od pomysłu, poprzez projektowanie, wytwarzanie, testowanie, opracowanie ACR w oparciu o uznane w branży standardy, badania użytkowników, konserwację i starzenie się po wycofanie z eksploatacji.
Aby zapewnić niezbędne umiejętności w zakresie wymiaru cyklu życia TIK muszą być ustanowione i stale realizowane programy szkoleniowe.
Opis wymiaru Cykl życia TIK w modelu Dojrzałości Dostępności W3C skupia się w dużej mierze na organizacjach, które wytwarzają technologie cyfrowe, choć – oczywiście – odnosi się także do zapewniania dostępności cyfrowej technologii cyfrowych używanych w organizacjach i wytwarzanych przez organizacje treści cyfrowe.
Podmioty publiczne zazwyczaj nie wytwarzają oprogramowania. Zwykle korzystają z oprogramowania wykonanego na ich potrzeby albo gotowych rozwiązań, np. open source.
Propozycje tematów zaleceń, rozwiązań i praktyk
- Organizacja opracuje i wdraża proces i powiązane z nim procedury oceniania zgodności stron internetowych i aplikacji mobilnych z ustawą o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych lub z rozdziałami 9-11 normy PN-ETSI EN 301 549
- Organizacja rozwija wiedzę ekspercką w zakresie testowania dostępności cyfrowej wewnętrznie lub poprzez korzystanie z usług ekspertów zewnętrznych.
- Organizacja wypracuje i wdraża dostosowaną do swoich warunków metodykę przeprowadzania okresowych (corocznych) przeglądów i oceny zgodności dokumentów cyfrowych z obowiązującymi w organizacji zasadami formowania dokumentów, w tym wymaganiami i normami dostępności cyfrowej. Wnioski z przeglądów i oceny organizacja wykorzystuje w programach szkoleń pracowników i programach zapewniania dostępności.
- Organizacja określa w swoich wewnętrznych uregulowaniach dotyczących wydawania serwisów internetowych i aplikacji mobilnych oraz publikowania treści w mediach społecznościowych, regulujących zasady ich tworzenia odpowiedzialność właściciela, administratorów, twórców treści i redaktorów za dostępność cyfrową, w tym zgodność z ustawą o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych lub z rozdziałami 9-11 normy PN-ETSI EN 301 549.
- Organizacja opracuje i wdraża procedurę uzyskiwania zgody na zastosowanie odstępstwa (wyjątku) od obowiązku zapewniania dostępności cyfrowej z tytułu nadmiernego obciążenia kosztami.