Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
Rozszerzona procedura zapewniania pracownikom dostosowań i usprawnień cyfrowych
Wzorcowa rozszerzona proceduraOpis ustalonego sposobu realizacji procesu lub jego części, określający czynności, kolejność, role, warunki i sposób dokumentowania działań. zapewniania pracownikom dostosowań i racjonalnych usprawnień w środowisku pracy cyfrowej (materiał wdrożeniowy dla jednostek sektora publicznego)
1. Cel i zakres dokumentu
Celem procedury określenie zasad i sposobu wnioskowania, oceny oraz wdrażania dostosowań i racjonalnych usprawnień w zakresie korzystania z technologii i treści cyfrowych, tak aby każdy pracownik miał równy dostęp do narzędzi, informacji i systemów niezbędnych do wykonywania pracy.
Procedura obejmuje:
- dostosowania techniczne, programowe i organizacyjne,
- technologie wspomagające i konfigurację stanowiska pracy,
- dostępne formaty dokumentów i treści cyfrowych,
- szkolenia i obsługę procesów IT związanych z dostępnością,
- wnioski pracowników i ich obsługę przez jednostkę.
Procedura dotyczy:
- pracowników (etatowych i nieetatowych),
- zleceniobiorców, wolontariuszy, stażystów i ekspertów współpracujących,
- kandydatów na stanowiska (na etapie rekrutacji).
2. Zasady ogólne
- Zasada równego dostępu
Każda osoba korzystająca z zasobów cyfrowych jednostki ma prawo do warunków pracy umożliwiających samodzielne i pełne wykonywanie obowiązków, niezależnie od stanu zdrowia czy ograniczeń funkcjonalnych. OrganizacjaGrupa ludzi, instytucja lub państwo działające wspólnie w celu osiągania określonych celów w ramach ustalonej struktury. zapewnia rozwiązania eliminujące bariery cyfrowe i organizacyjne. - Zasada indywidualizacji
Dostosowania są dobierane indywidualnie, na podstawie rzeczywistych potrzeb pracownika i charakteru wykonywanych zadań. Każdy wniosek jest analizowany osobno, bez stosowania automatycznych lub sztywnych rozwiązań. - Zasada proporcjonalności i wykonalności
Usprawnienia powinny wspierać pracownika w sposób adekwatny do zgłoszonych trudności, jednocześnie pozostając wykonalne dla jednostki pod względem technicznym, organizacyjnym i finansowym. Stosuje się rozwiązania racjonalne, skuteczne i zgodne z obowiązującymi przepisami. - Zasada dostępności cyfrowej procesu
Cały proces — od złożenia wniosku po wdrożenie rozwiązania — musi być zgodny z wymogami dostępności cyfrowej WCAGStandard W3C Web Content Accessibility Guidelines określający testowalne kryteria dostępności treści internetowych i interfejsów cyfrowych. 2.1 AA, tak aby każda osoba mogła z niego korzystać w sposób samodzielny. Dotyczy to formularzy, komunikacji, decyzji i treści towarzyszących. - Zasada jawności
Aktualna wersja procedury jest publikowana w dostępnych kanałach informacyjnych jednostki, tak aby wszyscy pracownicy mogli łatwo zapoznać się z zasadami uzyskiwania dostosowań. Organizacja informuje o zmianach w procedurze w sposób przejrzysty i dostępny.
3. Etapy procesu
- Etap 1: Złożenie wniosku
Wniosek może być złożony elektronicznie (formularz online, e-mail, system zgłoszeń), papierowo lub ustnie do protokołu u przełożonego. Jednostka powinna umożliwić złożenie zgłoszenia w sposób dostępny dla każdego pracownika, w tym także przy wsparciu osoby trzeciej, jeśli jest to konieczne. Przekazanie wniosku nie wymaga podawania informacji o stanie zdrowia — wystarczy opis trudności i ich wpływu na wykonywanie pracy.
Informacje wymagane we wniosku
Wniosek powinien zawierać:\- dane kontaktowe pracownika, -opis trudności lub bariery (bez danych medycznych),
- informację o wpływie trudności na wykonywanie pracy,
- oczekiwany efekt lub propozycję usprawnienia (opcjonalnie),
- wskazanie pilności sprawy, jeśli dotyczy.
W przypadku zgłoszenia ustnego wszystkie powyższe informacje uzupełnia osoba przyjmująca zgłoszenie.
- Etap 2: Rejestracja i potwierdzenie
Po otrzymaniu zgłoszenia wyznaczona osoba (najczęściej HR lub administracja) rejestruje je w systemie ewidencji, nadaje numer sprawy i odnotowuje datę wpływu. Pracownik otrzymuje potwierdzenie przyjęcia wniosku w formie dostępnej, np. e-mailem, komunikatem w systemie lub w formie papierowej. Na tym etapie weryfikuje się również kompletność danych — ewentualne braki są uzupełniane we współpracy z pracownikiem. - Etap 3: Analiza potrzeb
Analiza obejmuje rozmowę z pracownikiem, aby ustalić charakter trudności, zakres obowiązków oraz faktyczne potrzeby. Może również obejmować ocenę stanowiska pracy, warunków technicznych oraz rodzajów używanych narzędzi cyfrowych. W analizie uczestniczy osoba odpowiedzialna za dostępnośćDostępność architektoniczna, cyfrowa oraz informacyjno-komunikacyjna, co najmniej w zakresie określonym przez minimalne wymagania ustawowe, będąca wynikiem uwzględnienia uniwersalnego projektowania albo zastosowania racjonalnego usprawnienia. cyfrową, a w razie potrzeby także BHP (ergonomia) lub przełożony. Wyniki analizy są dokumentowane w sposób dostępny. - Etap 4: OcenaDziałanie polegające na interpretacji informacji i materiału dowodowego w odniesieniu do określonych kryteriów w celu ustalenia stanu lub podjęcia decyzji. wykonalności i wybór rozwiązania
Na tym etapie oceniana jest możliwość wdrożenia proponowanych usprawnień pod względem technicznym, organizacyjnym i finansowym. W proces zaangażowani są: koordynator dostępnościOsoba wyznaczona do pełnienia funkcji koordynatora do spraw dostępności, której zadania obejmują w szczególności wsparcie osób ze szczególnymi potrzebami, przygotowanie i koordynację wdrożenia planu działania oraz monitorowanie zapewniania dostępności. (weryfikacjaSprawdzenie informacji, wyniku, działania albo stanu w celu potwierdzenia jego poprawności, zgodności z określonym kryterium lub skuteczności. zgodności z WCAG 2.1), dział IT (możliwości techniczne), dział finansowy/administracja (koszty i dostępność budżetu) oraz przełożony. Zespół wybiera rozwiązanie najbardziej adekwatne do potrzeb, zgodne z zasadą racjonalnych usprawnień i proporcjonalności. W przypadku kilku możliwych wariantów uzgadnia się wybór z pracownikiem. - Etap 5: DecyzjaRozstrzygnięcie podejmowane na podstawie informacji dotyczących dostępności cyfrowej i sposobu jej zapewniania. Decyzje prowadzą do działań wpływających na stan dostępności i zgodności lub na doskonalenie sposobu działania organizacji.
Decyzję podejmuje osoba wskazana w procedurze (np. kierownik jednostki, dyrektor działu). Decyzja musi być przekazana pracownikowi w sposób dla niego dostępny, np. e-mailem, pismem, komunikatem w systemie lub w formie alternatywnej. Jeżeli wniosek nie zostaje w pełni uwzględniony, decyzja powinna zawierać uzasadnienie oraz informację o możliwości odwołania. - Etap 6: Wdrożenie
Wdrożenie obejmuje realizację wszystkich ustalonych usprawnień, takich jak dostarczenie sprzętu, instalacja oprogramowania, konfiguracja systemów, dostosowanie treści cyfrowych lub zmiana organizacji pracy. Za poszczególne zadania odpowiadają określone komórki — zwykle IT, administracja, HR lub dział szkoleń. Proces wdrożenia powinien być możliwie szybki i udokumentowany. Po zakończeniu prac pracownik potwierdza, że usprawnienie działa zgodnie z ustaleniami. - Etap 7: Użyczenie sprzętu
Jeśli dostosowanie obejmuje przekazanie pracownikowi sprzętu lub oprogramowania, sporządza się protokół użyczenia lub powierzenia mienia, zgodny z regulaminem jednostki. Dokument określa zakres odpowiedzialności, zasady użytkowania oraz procedury zwrotu po zakończeniu pracy lub trwałej zmianie stanowiska. W przypadku pracy zdalnej ustala się dodatkowe zasady bezpieczeństwa i ubezpieczenia. - Etap 8: Odwołanie
Pracownik ma prawo odwołać się od decyzji odmownej lub częściowo odmownej w terminie określonym w procedurze. Odwołanie rozpatruje wskazany organ lub osoba (np. wyższy przełożony, dyrektor jednostki, komisja). Decyzja z odwołania powinna być udzielona w formie dostępnej i zawierać uzasadnienie.
4. Role i odpowiedzialności
- 1. Koordynator dostępności
Koordynator dostępności odpowiada za merytoryczne wsparcie procesu, w tym ocenę zgodności proponowanych rozwiązań z zasadami dostępności cyfrowej oraz przepisami ustawy o dostępności. Uczestniczy w analizie potrzeb pracownika, pomaga w doborze adekwatnych rozwiązań oraz opiniuje możliwość ich wdrożenia. Wspiera pozostałe komórki organizacyjne, monitoruje skuteczność wdrożonych usprawnień i proponuje działania doskonalące. - Dział HR (kadry / administracja personalna)
HR odpowiada za formalną obsługę procesu: przyjmowanie wniosków, ich rejestrację, nadawanie numeru sprawy oraz komunikację z pracownikiem. Współpracuje z IT, koordynatorem dostępności i przełożonym przy analizie potrzeb i doborze rozwiązań organizacyjnych. HR przygotowuje dokumentację (np. protokoły przekazania sprzętu), wspiera wyjaśnienia oraz koordynuje etap odwoławczy. - Dział IT
IT odpowiada za ocenę możliwości technicznych wdrożenia usprawnień, w szczególności sprzętu, oprogramowania i ustawień systemowych. Realizuje instalacje, konfiguracje i testy dostępnościowe narzędzi cyfrowych oraz zapewnia wsparcie techniczne pracownikowi. IT zgłasza ewentualne ograniczenia techniczne oraz współpracuje z koordynatorem dostępności w zakresie ocen funkcjonalnych i zgodności z WCAG 2.1. - Kierownik jednostki / przełożony
Kierownik jednostki podejmuje decyzje w sprawie przyznania lub odmowy dostosowania na podstawie zebranych opinii HR, IT i koordynatora dostępności. Zapewnia dostępność budżetu i nadzoruje realizację uzgodnionych usprawnień. Przełożony odpowiada za wspieranie pracownika w całym procesie, w tym za zgłoszenia, kontakty i ocenę skuteczności wdrożonych rozwiązań. Kierownik nadzoruje również jawność procedury i jej zgodnośćStopień spełnienia określonych wymagań dotyczących dostępności cyfrowej. Ocena zgodności jest jednym ze źródeł informacji wykorzystywanych w zapewnianiu dostępności cyfrowej, lecz nie wyczerpuje wiedzy o rzeczywistej dostępności. z przepisami.
5. Monitorowanie skuteczności wdrożonych usprawnień
Jednostka regularnie ocenia, czy wdrożone dostosowania są skuteczne i adekwatne do potrzeb pracowników. Monitorowanie obejmuje m.in. krótkie rozmowy ewaluacyjne, ankiety satysfakcji, ponowne przeglądy stanowiska pracy oraz analizę zgłoszeń powtarzających się problemów cyfrowych. W przypadku stwierdzenia nowych potrzeb lub nieskuteczności dotychczasowych rozwiązań, jednostka podejmuje działania korygujące.
6. Przykładowe dobre praktyki
- Zasada „Dostępność dzięki projektowaniu” – planowanie dostępności od etapu projektowania systemów IT.
- Używanie standardów WCAG 2.1 AA przy zakupach oprogramowania i tworzeniu treści.
- Włączenie działu kadr, IT i komunikacji w stały zespół ds. dostępności cyfrowej.
- Szkolenia dla wszystkich pracowników z tworzenia i używania dostępnych treści cyfrowych.
7. Podstawy prawne i standardy
- Kodeks pracy – obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, uwzględniających potrzeby pracowników (art. 94 pkt 4, art. 207).
- Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz.U. 2019 poz. 848) – odnosi się też do pracodawców publicznych.
- Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami – art. 27 i 9.
- Dyrektywa UE 2016/2102 i 2019/882 (European Accessibility ActDyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług.) – określa wymogi dostępnościWarunek dotyczący dostępności, który powinien zostać spełniony przez określony produkt, usługę, rozwiązanie, treść lub proces. dla produktów i usług cyfrowych.