Przejdź do głównej zawartości
Wersja robocza
Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Zapewnianie pracownikom dostosowań i racjonalnych usprawnień cyfrowych

Opracowanie: Stefan Wajda, Marta Bućko, Tomasz Wojakowski
Data zgłoszenia: 3 listopada 2025 r., ostatnia aktualizacja: 26 września 2026 r.

1. Cel zalecenia​

Zapewnianie pracownikom indywidualnych dostosowań cyfrowego środowiska pracy umożliwiających wykonywanie pracy i uczestniczenie w procesach organizacji z uwzględnieniem ich potrzeb.

2. Zalecenie​

OrganizacjaGrupa ludzi, instytucja lub państwo działające wspólnie w celu osiągania określonych celów w ramach ustalonej struktury. zapewnia pracownikom odpowiednie do ich indywidualnych potrzeb i wykonywanej pracy dostosowania cyfrowego środowiska pracy, w tym racjonalne usprawnienia.


3. Rekomendacje​

3.1. Organizacja procesu zapewniania dostosowań​

Organizacja ustala sposób postępowania w przypadku indywidualnej potrzeby pracownika wymagającej dostosowania cyfrowego środowiska pracy.

Określa w szczególności:

  • sposób zgłaszania potrzeby i rozpoczynania postępowania;
  • odpowiedzialnośćPrzypisanie roli lub podmiotowi obowiązku doprowadzenia do określonego rezultatu, podjęcia decyzji albo zapewnienia wykonania działań. za prowadzenie sprawy i podejmowanie decyzji;
  • sposób uzgadniania rozwiązania z pracownikiem;
  • sposób zapewnienia środków i wdrożenia rozwiązania;
  • zasady dokumentowania sprawy;
  • sposób oceny skuteczności zastosowanego rozwiązania;
  • sposób postępowania, jeżeli zastosowane rozwiązanie wymaga zmiany.

Sposób postępowania jest dostępny dla pracowników i dostosowany do wielkości, struktury oraz sposobu działania organizacji.

Organizacja zapewnia pracownikom informację o możliwości uzyskania dostosowania, sposobie zgłaszania potrzeby oraz przebiegu postępowania.

3.2. Przyjęcie i rozpatrzenie indywidualnej potrzeby​

Proces zapewniania dostosowania może rozpocząć się w wyniku zgłoszenia pracownika albo rozpoznania indywidualnej potrzeby w ramach innych działań organizacji. Potrzeba dotycząca konkretnego pracownika jest rozpatrywana z jego udziałem.

Organizacja ustala z pracownikiem w szczególności:

  • na czym polega napotykana trudność lub barieraPrzeszkoda lub ograniczenie architektoniczne, cyfrowe lub informacyjno-komunikacyjne, które uniemożliwia lub utrudnia osobom ze szczególnymi potrzebami udział w różnych sferach życia na zasadzie równości z innymi osobami.;
  • w jakich sytuacjach występuje;
  • jaki ma wpływ na wykonywanie pracy lub uczestniczenie w procesach organizacji;
  • jaki rezultat powinno zapewnić dostosowanie.

Organizacja ogranicza zakres pozyskiwanych informacji do informacji potrzebnych do rozpatrzenia sprawy i zapewnienia odpowiedniego rozwiązania.

3.3. Uzgadnianie i dobór rozwiązania​

Dostosowanie jest dobierane indywidualnie z uwzględnieniem potrzeb pracownika, wykonywanej pracy, warunków korzystania z cyfrowego środowiska pracy oraz skuteczności możliwych rozwiązań.

Pracownik uczestniczy w uzgadnianiu rozwiązania i może wskazywać rozwiązania, z których korzysta, zna ich skuteczność albo uważa je za odpowiednie do swojej potrzeby.

Rozwiązanie proponowane przez pracownika jest jednym ze źródeł informacji wykorzystywanych przy doborze dostosowania. Organizacja nie zakłada, że określona potrzeba, rodzaj niepełnosprawności, stanAktualny, udokumentowany opis określonego obiektu w danym momencie. W zapewnianiu dostępności cyfrowej pojęcie stanu odnosi się przede wszystkim do stanu dostępności i zgodności zasobów oraz do sposobu funkcjonowania organizacji w obszarach wpływających na zapewnianie dostępności cyfrowej. zdrowia lub sposób korzystania z technologii wymaga zastosowania z góry określonego rozwiązania.

Jeżeli możliwe jest zastosowanie różnych rozwiązań, organizacja wybiera rozwiązanie umożliwiające osiągnięcie potrzebnego rezultatu z uwzględnieniem jego skuteczności, wpływu na wykonywanie pracy, możliwości technicznych i organizacyjnych oraz innych istotnych uwarunkowań.

3.4. Rodzaje dostosowań​

Dostosowanie może polegać na zmianie jednego lub kilku elementów cyfrowego środowiska pracy albo sposobu korzystania z niego.

W zależności od potrzeby może obejmować w szczególności:

  • konfigurację systemu informatycznego, aplikacji lub urządzenia;
  • zmianę ustawień lub sposobu prezentowania interfejsu;
  • zapewnienie technologii wspomagającej lub zapewnienie możliwości korzystania z niej;
  • dostosowanie dokumentów elektronicznych, materiałów szkoleniowych i innych treści cyfrowych;
  • zapewnienie odpowiedniego formatu lub sposobu dostępu do informacji;
  • dostosowanie sposobu komunikacji;
  • dostosowanie sposobu wykonywania zadań z wykorzystaniem rozwiązań cyfrowych;
  • zapewnienie dodatkowego wsparcia technicznego lub organizacyjnego.

Dostosowanie nie musi polegać na zakupie specjalistycznego rozwiązania. Odpowiednim rozwiązaniem może być również zmiana konfiguracji, sposobu organizacji pracy, formatu informacji albo sposobu korzystania z istniejących rozwiązań.

3.5. Zapewnienie rozwiązania w odpowiednim czasie​

Organizacja zapewnia dostosowanie bez zbędnej zwłoki, z uwzględnieniem charakteru potrzeby, wpływu bariery na możliwość wykonywania pracy oraz czasu potrzebnego do przygotowania i wdrożenia rozwiązania.

Sprawy, w których brak dostosowania uniemożliwia lub istotnie ogranicza wykonywanie pracy albo dostęp do ważnych procesów organizacji, są traktowane odpowiednio do ich pilności.

Organizacja określa zasady i terminy prowadzenia spraw w sposób umożliwiający pracownikowi uzyskanie informacji o ich przebiegu i przewidywanym czasie zapewnienia rozwiązania.

3.6. Rozwiązanie tymczasowe​

Jeżeli odpowiednie rozwiązanie docelowe nie może zostać zapewnione w czasie odpowiadającym potrzebie pracownika, organizacja zapewnia, jeżeli jest to możliwe, rozwiązanie tymczasowe ograniczające skutki występującej bariery.

Rozwiązanie tymczasowe powinno w możliwie największym stopniu umożliwiać pracownikowi wykonywanie pracy i uczestniczenie w procesach organizacji do czasu zapewnienia rozwiązania docelowego.

Zastosowanie rozwiązania tymczasowego nie zastępuje zapewnienia rozwiązania docelowego, jeżeli jest ono potrzebne i możliwe do zastosowania.

3.7. Sytuacja, w której proponowane rozwiązanie nie może zostać zastosowane​

Jeżeli rozwiązanie proponowane przez pracownika nie może zostać zastosowane, organizacja wyjaśnia przyczyny i wspólnie z pracownikiem poszukuje innego rozwiązania umożliwiającego osiągnięcie potrzebnego rezultatu.

Brak możliwości zastosowania konkretnego rozwiązania nie oznacza zakończenia sprawy, jeżeli potrzebę pracownika można zaspokoić w inny odpowiedni sposób.

Jeżeli organizacja stwierdzi, że nie może zapewnić odpowiedniego dostosowania, informuje pracownika o rozstrzygnięciu i jego przyczynach. W przypadku racjonalnych usprawnień uwzględnia obowiązujące przesłanki prawne dotyczące możliwości ich niezapewnienia.

3.8. Wdrożenie, utrzymywanie i ocena skuteczności dostosowania​

Organizacja wdraża uzgodnione dostosowanie i zapewnia możliwość korzystania z niego tak długo, jak jest ono potrzebne.

Po wdrożeniu organizacja z udziałem pracownika sprawdza, czy zastosowane rozwiązanie:

  • umożliwia osiągnięcie ustalonego rezultatu;
  • jest możliwe do skutecznego wykorzystania w rzeczywistych warunkach pracy;
  • nie powoduje nowych istotnych barier lub trudności;
  • wymaga zmiany lub uzupełnienia.

Jeżeli zastosowane rozwiązanie nie odpowiada potrzebie pracownika lub nie zapewnia oczekiwanego rezultatu, organizacja ponownie analizuje sprawę i odpowiednio zmienia lub uzupełnia dostosowanie.

Skuteczność dostosowania jest ponownie oceniana, jeżeli zmiana potrzeb pracownika, wykonywanych zadań, organizacji pracy albo cyfrowego środowiska pracy może wpłynąć na możliwość korzystania z zastosowanego rozwiązania.

Przy wprowadzaniu zmian w cyfrowym środowisku pracy organizacja uwzględnia istniejące dostosowania, aby zapewnić możliwość dalszego korzystania z nich albo odpowiednio je zmienić.

3.9. Wykorzystywanie doświadczeń z indywidualnych spraw​

Informacje uzyskane podczas zapewniania indywidualnych dostosowań są wykorzystywane do rozpoznawania powtarzających się potrzeb i barier w cyfrowym środowisku pracy wyłącznie w zakresie potrzebnym do tego celu i z zachowaniem zasad ochrony danych. Jeżeli analiza nie wymaga identyfikacji konkretnych osób, informacje są wykorzystywane w postaci zagregowanej lub zanonimizowanej.

Jeżeli indywidualna sprawa wskazuje na problemUdokumentowana sytuacja wymagająca podjęcia działań. Problem może dotyczyć zarówno stanu dostępności i zgodności zasobów, jak i sposobu działania organizacji wpływającego na zapewnianie dostępności cyfrowej., który może dotyczyć również innych pracowników, organizacja rozważa zmianę rozwiązania cyfrowego, procesu lub sposobu organizacji pracy zamiast ograniczania działania do kolejnych indywidualnych dostosowań.

Wiedza uzyskana podczas zapewniania dostosowań jest wykorzystywana w systemowym rozpoznawaniu potrzeb pracowników i barier oraz w innych działaniach związanych z doskonaleniem cyfrowego środowiska pracy.

4. Uzasadnienie​

Zapewnianie dostępności cyfrowego środowiska pracy ogranicza występowanie barier i umożliwia korzystanie z tych samych rozwiązań możliwie szerokiej grupie pracowników. Nie eliminuje jednak wszystkich sytuacji, w których konkretna osoba potrzebuje indywidualnego dostosowania. Potrzeba taka może wynikać między innymi z niepełnosprawności, stanu zdrowia, wieku, sposobu korzystania z technologii, używanych technologii wspomagających albo charakteru wykonywanej pracy.

Dostosowanie służy umożliwieniu pracownikowi wykonywania pracy i uczestniczenia w procesach organizacji w sytuacji, w której standardowo dostępne rozwiązania są dla niego niewystarczające. Może dotyczyć różnych elementów cyfrowego środowiska pracy i polegać między innymi na zmianie konfiguracji rozwiązania, zapewnieniu technologii wspomagającej, dostosowaniu treści lub sposobu komunikacji, zmianie sposobu wykonywania zadania albo zapewnieniu odpowiedniego wsparcia. Nie każde dostosowanie wymaga więc zakupu specjalistycznego rozwiązania.

ZalecenieWystąpienie o charakterze służbowym adresowane do organizacji, podstawowa forma dokumentu Sieci. obejmuje indywidualne potrzeby wszystkich pracowników. Szczególnym rodzajem dostosowania są racjonalne usprawnienia zapewniane osobom z niepełnosprawnościami na zasadach określonych w przepisach prawa. Obowiązki wynikające z tych przepisów nie wyczerpują jednak sytuacji, w których indywidualne dostosowanie cyfrowego środowiska pracy może być potrzebne i uzasadnione.

Indywidualny charakter potrzeb oznacza, że odpowiedniego rozwiązania nie można określać wyłącznie na podstawie rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia lub innej cechy pracownika. Dostosowanie jest dobierane z uwzględnieniem konkretnej potrzeby, wykonywanej pracy, warunków korzystania z cyfrowego środowiska pracy oraz skuteczności możliwych rozwiązań. Dlatego pracownik uczestniczy w rozpoznaniu potrzebnego rezultatu, uzgadnianiu rozwiązania i ocenie jego skuteczności.

Zgłoszenie potrzeby nie oznacza jednocześnie obowiązku zastosowania dokładnie takiego rozwiązania, jakie proponuje pracownik. To samo potrzebne usprawnienie może być osiągnięte na różne sposoby. Organizacja może uwzględniać skuteczność możliwych rozwiązań, ich wykonalność techniczną i organizacyjną oraz inne istotne uwarunkowania, z zachowaniem obowiązków wynikających z przepisów dotyczących racjonalnych usprawnień. Jeżeli określone rozwiązanie nie może zostać zastosowane, istotne jest ustalenie, czy potrzebny rezultat można osiągnąć w inny sposób.

Skuteczne zapewnianie dostosowań wymaga również odpowiedniego czasu działania. Bariera może utrudniać albo uniemożliwiać wykonywanie podstawowych zadań jeszcze przed wdrożeniem rozwiązania docelowego. W takich sytuacjach rozwiązanie tymczasowe może ograniczyć skutki bariery i umożliwić pracownikowi wykonywanie pracy do czasu zapewnienia właściwego dostosowania.

Zapewnienie dostosowania nie kończy się na jego wdrożeniu. Organizacja sprawdza z udziałem pracownika, czy rozwiązanie rzeczywiście umożliwia osiągnięcie zakładanego rezultatu, zapewnia możliwość dalszego korzystania z niego oraz odpowiednio reaguje na zmiany potrzeb pracownika, wykonywanej pracy lub cyfrowego środowiska pracy.

Indywidualne dostosowania są również źródłem wiedzy o cyfrowym środowisku pracy. Powtarzające się potrzeby lub podobne trudności różnych pracowników mogą wskazywać na barierę wymagającą zmiany rozwiązania cyfrowego, procesu lub sposobu organizacji pracy. Wykorzystywanie doświadczeń z indywidualnych spraw pozwala dzięki temu nie tylko odpowiadać na potrzeby konkretnych osób, lecz także ograniczać potrzebę kolejnych indywidualnych dostosowań poprzez doskonalenie cyfrowego środowiska pracy.


5. Podstawy prawne​

  • Konwencja ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, w szczególności art. 9 i art. 27.
  • Kodeks pracy.
  • Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.
  • Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

6. Źródła i opracowania​


7. Załączniki​