Przejdź do głównej zawartości
Wersja robocza
Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Tworzenie dostępnych dokumentów w praktyce

Opracowanie: Stefan Wajda
Data zgłoszenia: 8 listopada 2025 r., ostatnia aktualizacja: 4 lutego 2026 r.

1. Wprowadzenie​

Dostępność cyfrowa dokumentów oznacza, że każda osoba — niezależnie od ograniczeń wzroku, słuchu, motoryki czy poznania — może bez przeszkód zapoznać się z treścią dokumentu przy użyciu różnych technologii (np. czytników ekranu).
Dbałość o dostępność to nie tylko obowiązek prawny, ale również standard jakości komunikacji publicznej.

2. Dlaczego dostępność dokumentów jest ważna​

  • Umożliwia korzystanie z treści osobom z niepełnosprawnościami.
  • Zapewnia zgodność z prawem (ustawa o dostępności cyfrowej).
  • Ułatwia tłumaczenie i publikację dokumentów.
  • Zwiększa czytelność i profesjonalizm organizacji.

3. Podstawy prawne i standardy​

  • Ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych.
  • Wytyczne WCAG 2.1 (Web Content Accessibility Guidelines) – poziom AA.
  • Standard PDF/UA (Universal Accessibility).
  • Polityka dostępnych dokumentów organizacji.

4. Zasady ogólne tworzenia dokumentów dostępnych​

  1. Używaj zatwierdzonych szablonów organizacyjnych.
  2. Dbaj o logiczną strukturę treści (nagłówki, listy, akapity).
  3. Używaj stylów wbudowanych (Nagłówek 1, Nagłówek 2, itp.).
  4. Unikaj dekoracyjnych ozdobników i pustych akapitów.
  5. Zadbaj o czytelny kontrast kolorów (min. 4.5:1).
  6. Nie przekazuj informacji wyłącznie kolorem lub obrazem.
  7. Dodawaj alternatywne opisy (ALT) do grafik i wykresów.
  8. Unikaj skanowania tekstów jako obrazów.

5. Tworzenie dostępnych dokumentów w Microsoft Word​

5.1 Struktura dokumentu​

  • Stosuj style: Nagłówek 1, Nagłówek 2, Akapit.
  • Nie twórz „nagłówków” pogrubieniem lub większą czcionką.
  • Zachowuj logiczną kolejność nagłówków (nie pomijaj poziomów).

5.2 Tabele​

  • Używaj tabel wyłącznie do danych, nie do układu strony.
  • Zaznacz pierwszy wiersz jako nagłówek tabeli.
  • Unikaj scalania komórek w pionie i poziomie.

5.3 Obrazy i wykresy​

  • Każdy obraz musi mieć tekst alternatywny.
  • Unikaj grafik dekoracyjnych bez znaczenia informacyjnego.
  • Jeśli wykres zawiera dane, opisz je w tekście.

5.4 Linki i przypisy​

  • Stosuj opisowe linki, np. „Formularz zgłoszeniowy” zamiast „kliknij tutaj”.
  • Upewnij się, że linki są aktywne i aktualne.

5.5 Formatowanie​

  • Unikaj ręcznego wcięcia akapitów spacjami.
  • Stosuj odstępy akapitowe z poziomu stylu.
  • Nie używaj wersalików do całych akapitów.

6. Eksport i tworzenie plików PDF dostępnych cyfrowo​

  • Twórz pliki PDF poprzez Zapisz jako → PDF (z opcją zachowania znaczników struktury).
  • Nigdy nie twórz PDF przez drukowanie wirtualne („Drukuj do PDF”).
  • Sprawdź dokument PDF w programie PAC 3 lub Adobe Acrobat Pro.
  • Upewnij się, że:
    • tytuł dokumentu jest uzupełniony,
    • pola formularzy mają etykiety,
    • tekst można zaznaczyć i odczytać.

7. Dostępne arkusze kalkulacyjne i prezentacje​

Excel​

  • Unikaj pustych komórek w tabelach.
  • Używaj prostych nagłówków kolumn i wierszy.
  • Nie łącz komórek, jeśli nie jest to konieczne.

PowerPoint​

  • Używaj wbudowanych układów slajdów zamiast ręcznego rozmieszczania tekstu.
  • Dodawaj tekst alternatywny do obrazów i wykresów.
  • Zapewnij czytelny kontrast tła i tekstu.
  • Unikaj automatycznie uruchamianych animacji.

8. Dobre praktyki językowe i wizualne​

  • Używaj języka prostego i zrozumiałego.
  • Dziel tekst na krótkie akapity.
  • Stosuj punktory i numerację do porządkowania treści.
  • Twórz tytuły i nagłówki odzwierciedlające strukturę treści.
  • Unikaj żargonu i skrótów niezrozumiałych dla odbiorcy.

9. Sprawdzanie i testowanie dostępności​

  • W Wordzie: karta Recenzja → Sprawdź dostępność.
  • W Adobe Acrobat: narzędzie Pełne sprawdzanie (oraz Inspekcja wstępna).
  • Użyj czytnika ekranu (NVDA, VoiceOver) do testów użytkowych.
  • Przetestuj na urządzeniach mobilnych i w trybie dużego kontrastu.

10. Najczęstsze błędy i jak ich unikać​

BłądSkutekJak unikać
Brak stylów nagłówkówChaos strukturalnyUżywaj stylów wbudowanych
Brak tekstu alternatywnegoTreść niedostępna dla czytników ekranuDodaj ALT do obrazów
Niski kontrastTekst nieczytelnyStosuj kontrast min. 4.5:1
Link „kliknij tutaj”Brak kontekstuTwórz opisowe linki
Tabele bez nagłówkówBłąd interpretacji danychOznacz wiersz nagłówkowy

11. Lista kontrolna autora dokumentu​

✅ Użyłem stylów nagłówków.
✅ Dodałem alternatywne opisy do obrazów.
✅ Wszystkie linki są opisowe i aktywne.
✅ Sprawdziłem dostępność narzędziem w Wordzie.
✅ Eksportowałem do PDF z zachowaniem struktury.
✅ Treść jest zrozumiała i logicznie ułożona.

12. Zasoby i materiały pomocnicze​

Opracował: Zespół ds. dostępności cyfrowej
Data: listopad 2025 r.
Zatwierdził: ..............................................