Wersja robocza

Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Instrukcja, cz. 2. Sprawdzenia manualne w przeglądzie diagnostycznym

Opracowanie: Stefan Wajda

Data zgłoszenia: 14 kwietnia 2026 r., ostatnia aktualizacja: 15 kwietnia 2026 r.

1. Cel instrukcji

Instrukcja określa sposób wykonania sprawdzeń manualnych w przeglądzie diagnostycznym dostępności witryny.

Sprawdzenia manualne służą ocenie tych aspektów dostępności, których nie można wiarygodnie ocenić wyłącznie przy użyciu narzędzi automatycznych, w szczególności dotyczących struktury treści, nawigacji, zrozumiałości, formularzy, dokumentów oraz możliwości wykonania zadania przez użytkownika.

---

2. Zakres sprawdzeń manualnych

Sprawdzenia manualne obejmują co najmniej:

1. logiczny układ treści, punkty orientacyjne i strukturę nagłówków,
2. nawigację i dostępność klawiatury,
3. linki i elementy sterujące,
4. formularze – możliwość wykonania zadania,
5. ocenę funkcjonalną strony,
6. dokumenty i załączniki,
7. test wykonania zadania.

---

3. Sposób wykonania

Sprawdzenia manualne wykonuje się na stronach i procesach objętych przeglądem diagnostycznym.

Testy przeprowadza się:

• poprzez bezpośrednią obserwację działania strony,
• z perspektywy użytkownika wykonującego konkretne czynności,
• z wykorzystaniem przeglądarki internetowej i podstawowych funkcji klawiatury,
• opcjonalnie z użyciem prostych narzędzi wspomagających.

Wyniki testów należy dokumentować w sposób umożliwiający identyfikację problemów, ich wpływu na użytkownika oraz ich powtarzalności.

---

4. Test 1. Logiczny układ treści, punkty orientacyjne i struktura nagłówków

4.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy treść strony jest uporządkowana w sposób logiczny i przewidywalny, umożliwiający użytkownikowi zrozumienie struktury strony oraz szybkie odnalezienie potrzebnych informacji.

Test obejmuje w szczególności:

• logiczny układ treści,
• zastosowanie punktów orientacyjnych,
• strukturę nagłówków.

4.2. Sposób wykonania

Test należy wykonać manualnie, korzystając z przeglądarki internetowej.

Zaleca się:

• wizualne przejrzenie strony,
• opcjonalne wykorzystanie narzędzi wspomagających do podglądu struktury nagłówków i punktów orientacyjnych,
• przejście przez stronę z użyciem klawiatury.

4.3. Kroki testu

1. Oceń ogólny układ treści. Sprawdź, czy:

   • treść jest podzielona na czytelne sekcje,
   • kolejność informacji jest logiczna,
   • główne elementy strony są łatwe do rozpoznania.

2. Oceń punkty orientacyjne. Sprawdź, czy:

   • główne obszary strony są wyraźnie wydzielone,
   • użytkownik może zorientować się, gdzie znajduje się na stronie,
   • struktura strony jest powtarzalna między podstronami.

3. Oceń strukturę nagłówków. Sprawdź, czy:

   • nagłówki odzwierciedlają strukturę treści,
   • kolejność nagłówków jest logiczna,
   • nagłówki opisują zawartość sekcji,
   • nagłówki nie są używane wyłącznie do celów wizualnych.

4. Oceń możliwość orientacji na stronie. Sprawdź, czy:

   • użytkownik może szybko zrozumieć, gdzie się znajduje,
   • możliwe jest przeskanowanie strony na podstawie nagłówków,
   • struktura wspiera szybkie odnalezienie informacji.

4.4. Wynik testu

• układ logiczny i czytelny
• układ częściowo uporządkowany
• układ nieczytelny lub chaotyczny

4.5. Typowe problemy

• brak logicznego podziału treści,
• brak hierarchii nagłówków,
• nagłówki używane niezgodnie z ich funkcją,
• trudność w zorientowaniu się w strukturze strony,
• brak wyraźnego wyróżnienia głównych obszarów strony.

---

5. Test 2. Nawigacja i dostępność klawiatury

5.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy użytkownik może poruszać się po stronie i korzystać z jej funkcji wyłącznie za pomocą klawiatury.

Test obejmuje w szczególności:

• dostępność nawigacji,
• logiczną kolejność przechodzenia między elementami,
• widoczność fokusu,
• możliwość wykonania podstawowych działań bez użycia myszy.

5.2. Sposób wykonania

Test należy wykonać bez użycia myszy, korzystając wyłącznie z klawiatury.

W szczególności należy używać:

• klawisza Tab do przechodzenia między elementami,
• Shift + Tab do cofania się,
• Enter lub Spacja do aktywacji elementów.

5.3. Kroki testu

1. Sprawdź początek nawigacji.

   • czy można rozpocząć nawigację od pierwszego elementu strony,
   • czy fokus pojawia się w widocznym miejscu,
   • czy istnieje możliwość przejścia do treści głównej, jeżeli przewidziano taki mechanizm.

2. Sprawdź poruszanie się po elementach.

   • czy możliwe jest przejście przez wszystkie interaktywne elementy,
   • czy kolejność przechodzenia jest logiczna,
   • czy nie występują pułapki klawiaturowe.

3. Sprawdź widoczność fokusu.

   • czy aktywny element jest wyraźnie widoczny,
   • czy użytkownik wie, gdzie znajduje się na stronie,
   • czy fokus nie jest ukryty lub trudny do zauważenia.

4. Sprawdź obsługę elementów interaktywnych.

   • czy można aktywować linki i przyciski,
   • czy menu działa z klawiatury,
   • czy formularze można wypełnić bez użycia myszy,
   • czy kluczowe funkcje są dostępne z klawiatury.

5. Wykonaj prostą czynność.

   • czy można wykonać działanie wyłącznie przy użyciu klawiatury,
   • czy nie występują bariery uniemożliwiające zakończenie działania.

5.4. Wynik testu

• nawigacja w pełni dostępna z klawiatury
• dostępność częściowa
• brak możliwości korzystania z klawiatury w istotnych obszarach

5.5. Typowe problemy

• brak widocznego fokusu,
• nielogiczna kolejność przechodzenia,
• elementy niedostępne z klawiatury,
• brak możliwości obsługi menu lub formularzy,
• pułapki klawiaturowe.

---

6. Test 3. Linki i elementy sterujące

6.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy linki, przyciski i inne elementy sterujące są zrozumiałe, jednoznaczne i umożliwiają użytkownikowi świadome podejmowanie działań.

6.2. Sposób wykonania

Test wykonuje się przez:

• wizualne przejrzenie strony,
• analizę tekstów linków i przycisków,
• opcjonalne przejście przez elementy za pomocą klawiatury.

6.3. Kroki testu

1. Oceń zrozumiałość linków.

   • czy tekst linku jasno wskazuje, dokąd prowadzi,
   • czy linki są zrozumiałe bez konieczności czytania całego kontekstu,
   • czy nie występują opisy ogólne lub nieinformacyjne.

2. Oceń jednoznaczność elementów sterujących.

   • czy przyciski jasno wskazują, jakie działanie zostanie wykonane,
   • czy etykiety elementów są jednoznaczne,
   • czy użytkownik nie musi zgadywać efektu działania.

3. Oceń spójność nazewnictwa.

   • czy podobne działania mają podobne nazwy,
   • czy te same funkcje są oznaczane w taki sam sposób,
   • czy nie występują określenia sprzeczne lub mylące.

4. Oceń rozróżnialność elementów interaktywnych.

   • czy linki i przyciski są wizualnie odróżnialne od zwykłego tekstu,
   • czy użytkownik może łatwo rozpoznać elementy interaktywne,
   • czy elementy mają odpowiednie wyróżnienie.

5. Oceń przewidywalność działania.

   • czy działanie elementu jest zgodne z jego opisem,
   • czy użytkownik nie jest zaskakiwany efektem działania,
   • czy przejście do innej strony lub sekcji jest logiczne.

6.4. Wynik testu

• linki i elementy sterujące są zrozumiałe i jednoznaczne
• występują utrudnienia w zrozumieniu
• elementy są nieczytelne lub mylące

6.5. Typowe problemy

• linki o nieinformacyjnych nazwach,
• powtarzające się linki o różnych znaczeniach,
• niejednoznaczne przyciski,
• brak rozróżnienia między tekstem a linkiem,
• elementy wyglądające jak interaktywne, które nie działają.

---

7. Test 4. Formularze – możliwość wykonania zadania

7.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy użytkownik może samodzielnie wypełnić i wysłać formularz oraz czy proces ten jest zrozumiały i możliwy do wykonania bez barier.

7.2. Sposób wykonania

Test należy wykonać poprzez próbę rzeczywistego wypełnienia formularza.

Zaleca się:

• przejście przez formularz krok po kroku,
• wprowadzenie przykładowych danych,
• sprawdzenie reakcji formularza na błędy,
• wykonanie testu także przy użyciu klawiatury.

7.3. Kroki testu

1. Oceń zrozumiałość formularza.

   • czy cel formularza jest jasno określony,
   • czy użytkownik wie, jakie dane należy wprowadzić,
   • czy instrukcje są zrozumiałe.

2. Oceń pola formularza.

   • czy każde pole ma czytelną etykietę,
   • czy etykieta jasno wskazuje, jakie dane należy wpisać,
   • czy wymagane pola są oznaczone w zrozumiały sposób.

3. Oceń proces wypełniania.

   • czy możliwe jest przejście przez wszystkie pola,
   • czy kolejność pól jest logiczna,
   • czy użytkownik nie napotyka trudności w uzupełnianiu danych.

4. Oceń obsługę błędów.

   • czy pojawiają się komunikaty o błędach,
   • czy komunikaty są zrozumiałe i wskazują, co należy poprawić,
   • czy użytkownik może łatwo wrócić do pola i poprawić dane.

5. Oceń zakończenie procesu.

   • czy możliwe jest wysłanie formularza,
   • czy użytkownik otrzymuje potwierdzenie,
   • czy komunikat końcowy jest zrozumiały.

6. Oceń wykonanie zadania.

   • czy cały proces jest możliwy do wykonania,
   • czy użytkownik może zakończyć działanie bez pomocy,
   • czy nie występują bariery uniemożliwiające ukończenie zadania.

7.4. Wynik testu

• formularz umożliwia pełne wykonanie zadania
• wykonanie zadania jest utrudnione
• wykonanie zadania jest niemożliwe

7.5. Typowe problemy

• brak etykiet lub nieczytelne etykiety pól,
• niejasne instrukcje,
• brak informacji o błędach lub niezrozumiałe komunikaty,
• brak możliwości poprawy danych,
• brak potwierdzenia wysłania formularza,
• problemy z obsługą formularza przy użyciu klawiatury.

---

8. Test 5. Ocena funkcjonalna strony

8.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy użytkownik może zrozumieć przeznaczenie strony i wykonać działanie, któremu strona służy.

Test koncentruje się na relacji między:

• treścią strony,
• jej funkcją,
• możliwością działania użytkownika.

8.2. Charakter testu

Test ma charakter funkcjonalny.

Nie polega na ocenie języka jako takiego, lecz na odpowiedzi na pytanie, czy użytkownik rozumie, co ma zrobić i może to zrobić.

8.3. Sposób wykonania

Test należy wykonać poprzez analizę wybranej strony.

Zaleca się:

• przeczytanie treści strony,
• określenie jej celu,
• próbę wykonania działania wynikającego z funkcji strony.

8.4. Kroki testu

1. Oceń rozpoznawalność celu strony.

   • czy użytkownik może zrozumieć, do czego służy strona,
   • czy cel strony jest jasno komunikowany,
   • czy nie ma potrzeby domyślania się intencji.

2. Oceń zrozumiałość informacji.

   • czy użytkownik rozumie treść bez specjalistycznej wiedzy,
   • czy informacje są przedstawione w sposób uporządkowany,
   • czy kluczowe informacje są łatwe do odnalezienia.

3. Oceń zrozumienie działania.

   • czy użytkownik wie, co może zrobić na stronie,
   • czy działania są jasno opisane,
   • czy nie występują niejednoznaczności.

4. Oceń możliwość wykonania działania.

   • czy możliwe jest wykonanie działania wynikającego z funkcji strony,
   • czy użytkownik nie napotyka barier wynikających ze zrozumiałości treści,
   • czy proces jest spójny i logiczny.

8.5. Wynik testu

• użytkownik rozumie i może wykonać działanie
• użytkownik częściowo rozumie lub napotyka trudności
• użytkownik nie rozumie lub nie może wykonać działania

8.6. Typowe problemy

• brak jasnego celu strony,
• niejednoznaczne komunikaty,
• brak informacji o dalszych krokach,
• nadmiar informacji utrudniający zrozumienie,
• rozdzielenie informacji i działania.

---

9. Test 6. Dokumenty i załączniki

9.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy dokumenty udostępniane w serwisie są dostępne i możliwe do wykorzystania przez użytkownika.

9.2. Sposób wykonania

Test należy wykonać poprzez:

• otwarcie wybranych dokumentów,
• próbę zapoznania się z ich treścią,
• ocenę możliwości odnalezienia informacji.

Zaleca się sprawdzenie kilku różnych dokumentów.

9.3. Kroki testu

1. Oceń dostęp do dokumentu.

   • czy dokument można łatwo znaleźć i otworzyć,
   • czy link do dokumentu jest jednoznaczny,
   • czy użytkownik jest informowany o formacie pliku.

2. Oceń czytelność dokumentu.

   • czy tekst dokumentu jest czytelny,
   • czy dokument ma wyraźny układ,
   • czy treść nie jest przedstawiona wyłącznie jako obraz.

3. Oceń strukturę dokumentu.

   • czy dokument ma logiczną strukturę,
   • czy możliwe jest zorientowanie się w jego zawartości,
   • czy dłuższe dokumenty są uporządkowane.

4. Oceń możliwość odnalezienia informacji.

   • czy można szybko znaleźć potrzebne informacje,
   • czy dokument nie wymaga czytania w całości,
   • czy układ dokumentu wspiera orientację.

5. Oceń możliwość wykonania zadania z dokumentem.

   • czy użytkownik może zrozumieć, co należy zrobić,
   • czy dokument wspiera wykonanie zadania,
   • czy nie występują bariery uniemożliwiające wykorzystanie informacji.

9.4. Wynik testu

• dokumenty dostępne i użyteczne
• dokumenty częściowo dostępne
• dokumenty niedostępne lub trudne do wykorzystania

9.5. Typowe problemy

• dokumenty w formie skanów,
• brak struktury,
• nieczytelny układ treści,
• brak informacji o zawartości pliku,
• trudność w odnalezieniu informacji,
• dokumenty niedostosowane do czytania na ekranie.

---

10. Test 7. Test wykonania zadania

10.1. Cel testu

Celem testu jest sprawdzenie, czy użytkownik może samodzielnie wykonać rzeczywiste zadanie w serwisie – od momentu wejścia na stronę do osiągnięcia celu.

Test obejmuje całość doświadczenia użytkownika, w szczególności:

• odnalezienie informacji,
• zrozumienie treści,
• poruszanie się po stronie,
• korzystanie z elementów interaktywnych,
• wykonanie działania.

10.2. Charakter testu

Jest to test syntetyczny, łączący wyniki wcześniejszych sprawdzeń.

Nie polega na ocenie pojedynczych elementów, lecz na odpowiedzi na pytanie, czy użytkownik może załatwić swoją sprawę.

10.3. Sposób wykonania

Test należy wykonać poprzez realizację konkretnego scenariusza użytkownika.

Scenariusz powinien odpowiadać rzeczywistym potrzebom użytkowników, na przykład:

• znalezienie informacji o usłudze,
• pobranie dokumentu,
• wypełnienie formularza,
• skontaktowanie się z organizacją.

10.4. Kroki testu

1. Oceń rozpoczęcie zadania.

   • czy użytkownik wie, od czego zacząć,
   • czy możliwe jest szybkie przejście do właściwej sekcji.

2. Oceń odnalezienie informacji.

   • czy użytkownik może znaleźć potrzebne informacje,
   • czy struktura strony wspiera orientację,
   • czy treść jest zrozumiała.

3. Oceń poruszanie się po serwisie.

   • czy możliwe jest przechodzenie między etapami,
   • czy nawigacja jest spójna i przewidywalna,
   • czy użytkownik nie gubi się w strukturze serwisu.

4. Oceń wykonanie działania.

   • czy możliwe jest wykonanie wymaganych czynności,
   • czy elementy działają zgodnie z oczekiwaniami,
   • czy użytkownik rozumie, co należy zrobić.

5. Oceń zakończenie zadania.

   • czy użytkownik może zakończyć działanie,
   • czy otrzymuje potwierdzenie wykonania,
   • czy wie, co wydarzyło się po zakończeniu procesu.

10.5. Ocena wyniku

• zadanie możliwe do wykonania bez istotnych trudności
• zadanie możliwe, ale utrudnione
• zadanie niemożliwe do wykonania

10.6. Identyfikacja barier

W trakcie testu należy odnotować:

• miejsca, w których użytkownik się zatrzymuje,
• momenty wymagające domyślania się lub interpretacji,
• elementy uniemożliwiające przejście dalej.

10.7. Typowe problemy

• brak możliwości odnalezienia informacji,
• niejasne instrukcje lub komunikaty,
• niedziałające elementy,
• brak możliwości wykonania kluczowego kroku,
• niespójność między etapami procesu.

10.8. Wnioski z testu

Wynik testu stanowi podstawę do:

• oceny rzeczywistej dostępności serwisu,
• określenia priorytetów działań,
• podjęcia decyzji o dalszym postępowaniu,
• oceny potrzeby wsparcia eksperckiego.

---

11. Relacja między testami

Poszczególne testy nie zastępują się wzajemnie. Każdy z nich pokazuje inny aspekt dostępności:

• test 1 dotyczy struktury i orientacji,
• test 2 dotyczy obsługi klawiaturą,
• test 3 dotyczy zrozumiałości elementów interaktywnych,
• test 4 dotyczy możliwości wykonania czynności w formularzu,
• test 5 dotyczy funkcji strony i zrozumienia działania,
• test 6 dotyczy dostępności dokumentów,
• test 7 weryfikuje rzeczywistą możliwość osiągnięcia celu.

Test 7 ma charakter podsumowujący i ujawnia rzeczywisty wpływ problemów wykrytych w pozostałych sprawdzeniach.

---

12. Tabela pomocnicza – które testy identyfikują poszczególne problemy

Obszar problemu	Test 1 Struktura	Test 2 Klawiatura	Test 3 Linki	Test 4 Formularze	Test 5 Funkcja strony	Test 6 Dokumenty	Test 7 Zadanie
Brak logicznego układu treści	✔		✔		✔	✔	✔
Brak struktury nagłówków	✔				✔	✔	✔
Problemy z orientacją na stronie	✔	✔	✔		✔	✔	✔
Niedostępność klawiatury		✔	✔	✔			✔
Brak widocznego fokusu		✔		✔			✔
Nielogiczna kolejność nawigacji	✔	✔		✔	✔		✔
Niezrozumiałe linki i przyciski			✔	✔	✔		✔
Brak rozróżnienia elementów interaktywnych		✔	✔	✔	✔		✔
Problemy z formularzami		✔	✔	✔	✔		✔
Brak komunikatów o błędach				✔	✔		✔
Brak jasnego celu strony	✔		✔		✔	✔	✔
Niezrozumienie, co należy zrobić			✔	✔	✔	✔	✔
Rozdzielenie informacji i działania	✔		✔	✔	✔	✔	✔
Trudność w wykonaniu działania na stronie		✔	✔	✔	✔	✔	✔
Niedostępne dokumenty				✔	✔	✔	✔
Dokumenty jako skany					✔	✔	✔
Brak możliwości ukończenia procesu		✔	✔	✔	✔	✔	✔
Problemy systemowe (powtarzalne)	✔	✔	✔	✔	✔	✔	✔

Legenda: ✔ – problem jest identyfikowany przez dany test.

---

13. Uwagi końcowe

Sprawdzenia manualne:

• mogą być wykonywane przez osoby nietechniczne,
• powinny być prowadzone z perspektywy użytkownika,
• służą rozpoznaniu problemów istotnych i powtarzalnych,
• stanowią kluczowy element przeglądu diagnostycznego.

Najważniejszym sprawdzeniem pozostaje test wykonania zadania, ponieważ pozwala ustalić, czy użytkownik może rzeczywiście skorzystać z serwisu i osiągnąć swój cel.

---