Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
Wymiary dojrzałości a dobre praktyki
Poniżej przedstawiono spójne, syntetyczne opisy siedmiu wymiarów dojrzałości dostępności cyfrowej stosowanych w dokumentach Sieci Dostępności Cyfrowej.
Opis każdego wymiaru obejmuje: definicję, zakres, przykłady dobrych praktyk, cechy dobrej praktyki oraz pytania pomocnicze dla autorów i recenzentów.
1. Wymiar Komunikacja
Wymiar Komunikacja obejmuje działania, rozwiązania i narzędzia, które zapewniają dostępność cyfrową treści wytwarzanych przez organizację — zarówno w komunikacji wewnętrznej, jak i zewnętrznej. Obejmuje wszystkie formy treści: ogłoszenia, dokumenty, strony internetowe, multimedia, komunikaty generowane przez organizację lub przez wykonawców działających na jej rzecz.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- zapewniają dostępność, czytelność i jednoznaczność komunikatów,
- stosują standardy WCAG, PDF/UA, zasady prostego języka,
- porządkują obieg treści i proces publikacji,
- wprowadzają mechanizmy kontroli i współpracy redakcyjnej.
Przykłady dobrych praktyk
- procedura publikacji dokumentów dostępnych cyfrowo,
- szablony dokumentów zgodne z WCAG,
- cykliczne przeglądy dostępności treści,
- biblioteka dostępnych grafik i ikon.
Dobra praktyka powinna
- rozwiązywać konkretny problem treści niedostępnych lub niespójnych,
- działać w praktyce, a nie tylko jako dokument,
- prowadzić do stałej poprawy jakości komunikacji.
Pytania pomocnicze
- Jaką konkretną zmianę w komunikacji wprowadziła praktyka?
- Czy treści stały się wyraźnie bardziej dostępne?
- Jak zweryfikowano efekty działania?
2. Wymiar Wiedza i umiejętności
Wymiar Wiedza i umiejętności obejmuje działania, które umożliwiają pracownikom zdobywanie i rozwijanie kompetencji potrzebnych do zapewniania dostępności cyfrowej w swojej pracy.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- zapewniają system szkoleń, instrukcji, konsultacji,
- umożliwiają samokształcenie poprzez poradniki i materiały,
- wspierają rozwój kompetencji kadry zarządzającej i operacyjnej,
- budują świadomość roli dostępności.
Przykłady dobrych praktyk
- cykl szkoleń dedykowanych różnym rolom,
- biblioteka instrukcji i mini-poradników,
- program wdrożeniowy dla nowych pracowników,
- konsultacje dostępności z ekspertami.
Dobra praktyka powinna
- prowadzić do mierzalnego wzrostu kompetencji,
- być stosowana powtarzalnie,
- przynosić widoczne efekty w jakości produktów cyfrowych.
Pytania pomocnicze
- Jakie kompetencje zostały faktycznie zdobyte?
- Jak wpływa to na jakość pracy?
- Czy efekt jest trwały?
3. Wymiar Wsparcie
Wymiar Wsparcie obejmuje rozwiązania i działania, które zapewniają osobom z niepełnosprawnościami — pracownikom i klientom — narzędzia oraz środowisko umożliwiające pełne korzystanie z usług i technologii organizacji.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- zapewniają technologie wspomagające i dostosowane środowisko pracy,
- porządkują proces udzielania racjonalnych usprawnień,
- udostępniają wsparcie techniczne i organizacyjne,
- umożliwiają pełny udział osób z niepełnosprawnościami w działalności instytucji.
Przykłady dobrych praktyk
- wprowadzenie procedury racjonalnych usprawnień,
- zapewnienie sprzętu i oprogramowania wspomagającego,
- punkt kontaktowy ds. wsparcia osób z niepełnosprawnościami,
- przewodniki po narzędziach dostępności.
Dobra praktyka powinna
- zwiększać samodzielność użytkownika,
- być wdrożona i działająca w praktyce,
- prowadzić do konkretnych, widocznych rezultatów.
Pytania pomocnicze
- Jakie wsparcie zostało realnie udzielone?
- Komu ułatwiło wykonywanie zadań?
- Czy funkcjonuje systemowo, a nie incydentalnie?
4. Wymiar Cykl życia technologii informacyjno-komunikacyjnych
Wymiar Cykl życia TIK obejmuje działania, które zapewniają dostępność produktów i usług technologicznych używanych przez organizację — od planowania i zamówień, przez projektowanie, stworzenie lub konfigurację, po utrzymanie i wycofanie.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- uwzględniają dostępność w dokumentach zakupowych,
- prowadzą testy dostępności na różnych etapach produkcji i utrzymania,
- zapewniają trwałą integrację dostępności z procesami IT,
- wprowadzają kontrolę odbiorową zgodnie ze standardami WCAG i EN 301 549.
Przykłady dobrych praktyk
- lista wymagań dostępności do zamówień publicznych,
- testy przy odbiorach stron i aplikacji,
- rejestr błędów i zmian dostępności,
- procedura aktualizacji uwzględniająca dostępność.
Dobra praktyka powinna
- dotyczyć realnego etapu cyklu życia TIK,
- prowadzić do trwałej poprawy jakości rozwiązań cyfrowych,
- być możliwa do adaptacji w innych organizacjach.
Pytania pomocnicze
- W jakim etapie cyklu życia działa praktyka?
- Jak wpłynęła na jakość systemu?
- Czy usprawnienie jest trwałe?
5. Wymiar Pracownicy
Wymiar Pracownicy obejmuje działania, które wspierają zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami, ich pełne uczestnictwo w pracy organizacji oraz wykorzystywanie ich perspektyw do poprawy jakości dostępności.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- wspierają procesy rekrutacji inkluzywnej,
- integrują osoby z niepełnosprawnościami z życiem organizacji,
- wykorzystują ich doświadczenie w procesach projektowych i testach,
- wzmacniają różnorodność i kulturę włączającą.
Przykłady dobrych praktyk
- program wdrożenia i wsparcia pracowników z niepełnosprawnościami,
- konsultowanie projektów z ekspertami-użytkownikami,
- działania inkluzywne w zespole,
- rekrutacja ukierunkowana na różnorodność.
Dobra praktyka powinna
- prowadzić do realnej poprawy warunków pracy i udziału pracowników,
- mieć charakter trwały i systemowy,
- przynosić wymierne efekty.
Pytania pomocnicze
- Jaką zmianę przyniosło działanie?
- Jak zostało ocenione przez samych pracowników?
- Czy instytucja utrzyma działanie w kolejnych latach?
6. Wymiar Zaopatrzenie
Wymiar Zaopatrzenie obejmuje działania związane z nabywaniem produktów i usług cyfrowych, które muszą spełniać wymagania dostępności wynikające z prawa oraz standardów technicznych.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- określają wymagania dostępności w zamówieniach publicznych i poza PZP,
- stosują kryteria oceny dostępności ofert,
- prowadzą odbiory z testami zgodnymi ze standardami,
- monitorują zgodność dostawców z obowiązkami umownymi.
Przykłady dobrych praktyk
- stosowanie klauzul dostępności w umowach,
- lista wymagań dostępności do SIWZ i OPZ,
- odbiory z wykorzystaniem WCAG i EN 301 549,
- rejestr zgodności dostawców.
Dobra praktyka powinna
- być realnym elementem procesu zakupowego,
- prowadzić do nabywania rozwiązań zgodnych z wymaganiami,
- być powtarzalna i możliwa do adaptacji.
Pytania pomocnicze
- Jak praktyka wpłynęła na jakość dostarczanych rozwiązań?
- Czy dostawcy spełniają wymagania?
- Czy usprawnienie jest utrwalone?
7. Wymiar Zarządzanie i kultura organizacyjna
Wymiar Zarządzanie i kultura organizacyjna obejmuje systemowe działania i struktury organizacyjne, które umożliwiają planowanie, wdrażanie i monitorowanie dostępności cyfrowej oraz rozwijają kulturę organizacji sprzyjającą dostępności.
W tym wymiarze mieszczą się praktyki, które:
- określają role i odpowiedzialności za dostępność,
- integrują dostępność z planowaniem strategicznym i rocznym,
- rozwijają kulturę współpracy, dialogu i odpowiedzialności,
- zapewniają mechanizmy nadzoru, przeglądów i ewaluacji,
- budują trwałe środowisko instytucjonalne dla dostępności.
Przykłady dobrych praktyk
- polityka dostępności cyfrowej,
- powołanie zespołu ds. dostępności,
- cykliczne raportowanie do kierownictwa,
- analiza ryzyk związanych z niedostępnością,
- działania komunikacyjne wzmacniające kulturę dostępności.
Dobra praktyka powinna
- mieć charakter systemowy, nie jednorazowy,
- wynikać z realnych potrzeb organizacji,
- przynosić widoczne rezultaty w kulturze i sposobie pracy.
Pytania pomocnicze
- Jak zmieniło się zarządzanie dostępnością?
- Co potwierdza trwałość rozwiązania?
- Czy można zastosować tę praktykę w innych organizacjach?