Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
Formowanie zaleceń Sieci Dostępności Cyfrowej
1. Cel opracowania
Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie zasad, struktury i dobrych praktyk formowania projektów zaleceń przez uczestników Sieci Dostępności Cyfrowej.
Wypracowane przez zespoły projekty zaleceń stanowić będą podstawę do opracowania i wydania zaleceń Ministra Cyfryzacji lub Ministerstwa Cyfryzacji w zakresie wdrażania dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych.
Dokument ma zapewnić spójność, klarowność i porównywalność wszystkich projektów opracowywanych przez zespoły tematyczne Sieci.
2. Rola zaleceń w pracach Sieci
Jednym z głównych zadań Sieci jest:
„Wypracowanie zaleceń i rekomendacji wdrażania dostępności cyfrowej, które określą sposób wdrażania dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych”.
Zalecenia stanowią podstawową formę dokumentu Sieci, służącą przekazywaniu propozycji działań wspierających rozwój dojrzałości organizacyjnej w zakresie dostępności cyfrowej.
Każde zalecenie określa pożądany stan organizacji, wyjaśnia jego znaczenie oraz przedstawia środki, które pozwolą go osiągnąć.
3. Definicja zalecenia
Zalecenie to wystąpienie o charakterze służbowym adresowane do organizacji publicznych.
Opisuje pożądany rezultat lub stan w zakresie zapewniania dostępności cyfrowej oraz wskazuje działania, które są konieczne lub korzystne dla jego osiągnięcia.
Zalecenie ma charakter niewiążący – pełni funkcję wskazówki, propozycji lub instrukcji dobrego działania.
Jego celem jest inspirowanie, porządkowanie i wspieranie rozwoju praktyk zapewniania dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych.
4. Zalecenia i dezyderaty
Zalecenia Sieci mogą być kierowane do różnych adresatów:
- do podmiotów publicznych – w celu usprawnienia ich procesów, procedur i praktyk zapewniania dostępności cyfrowej,
- do Ministra Cyfryzacji lub innych organów administracji rządowej – w celu zgłoszenia potrzeby podjęcia działań systemowych, zmian legislacyjnych, opracowania wytycznych lub narzędzi wsparcia.
W tym drugim przypadku zalecenia kierowane do Ministra Cyfryzacji lub innych organów naczelnych określamy mianem dezyderatów.
Dezyderat to zalecenie o charakterze postulatywnym, zawierające propozycję działań, które powinny zostać rozważone lub podjęte na poziomie centralnym (np. przez ministra, urząd, agencję rządową).
Dezyderaty formułuje się w sposób szczególnie staranny, z zachowaniem urzędowego stylu, precyzyjnych odniesień i argumentacji.
5. Struktura zalecenia
Każde zalecenie powinno mieć wspólną strukturę, obejmującą:
- Zalecenie – zwięzłe określenie proponowanego działania (1–2 zdania).
- Rekomendacje – opis najlepszych sposobów realizacji zalecenia, wariantów, ryzyk i możliwości rozszerzenia.
- Uzasadnienie – wskazanie motywów i korzyści płynących z wdrożenia zalecenia.
- Podstawy prawne – zestawienie przepisów i aktów prawnych powiązanych z tematem zalecenia.
- Źródła i opracowania – wykaz publikacji, poradników, raportów i opracowań wykorzystanych przy tworzeniu zalecenia lub przydatnych przy jego wdrażaniu.
- Historia wersji – informacje o etapach opracowania dokumentu.
6. Zalecenie
Treść zalecenia powinna:
- jasno i jednoznacznie określać, co organizacja ma opracować lub wdrożyć (np. politykę, procedurę, plan, strategię);
- wskazywać cel i przewidywany rezultat;
- być sformułowana w jednym zdaniu oznajmującym w czasie teraźniejszym;
- unikać form nakazowych i modalnych („należy”, „powinno się”), zastępując je neutralnymi zwrotami:
„Organizacje wdrażają…”, „Kierownictwo ustala…”, „Jednostki opracowują…”.
Zalecenie powinno dotyczyć jednego konkretnego zagadnienia, którego wdrożenie przyczynia się do poprawy zarządzania dostępnością cyfrową.
Przedmiot zaleceń
Przedmiotem zalecenia mogą być m.in.:
- Polityki – dokumenty określające trwałe wytyczne działania w określonej sferze,
- Procedury – opisane sposoby wykonywania powtarzalnych zadań,
- Reguły i przepisy – szczegółowe instrukcje określające obowiązujący sposób działania,
- Plany operacyjne – dokumenty określające działania krótkoterminowe wraz z harmonogramem i odpowiedzialnościami.
Adresaci zaleceń
Zalecenia kierowane są głównie do:
- podmiotów publicznych objętych obowiązkiem zapewniania dostępności cyfrowej,
- kierownictwa organizacji odpowiedzialnego za planowanie i nadzór,
- w uzasadnionych przypadkach – do Ministra Cyfryzacji lub innych instytucji centralnych (w formie dezyderatu).
7. Styl i język
7.1. Zasada języka neutralnego
Dokumenty Sieci, w tym zalecenia i dezyderaty, powinny być redagowane w języku neutralnym – to znaczy:
- bez używania form nakazowych (trybu rozkazującego),
- bez zwrotów bezpośrednio adresowanych do pojedynczego odbiorcy („Zrób”, „Opracuj”, „Zadbaj”),
- z zachowaniem bezosobowego, rzeczowego i instytucjonalnego charakteru wypowiedzi.
Język neutralny łączy prostotę z urzędową precyzją.
Nie oznacza potoczności ani stylu rozkazującego.
W kontekście zaleceń, które mają być potencjalnie firmowane przez Ministra Cyfryzacji, używanie drugiej osoby liczby pojedynczej („Zrób”, „Przygotuj”, „Opracuj”) byłoby niestosowne.
Właściwe są natomiast formy bezosobowe lub instytucjonalne:
„Organizacje opracowują…”, „Kierownictwo jednostki ustala…”, „Ministerstwo wspiera…”.
Takie sformułowania są jednocześnie neutralne, jednoznaczne i urzędowo poprawne.
7.2. Prostota i precyzja
Zalecenia powinny być:
- zwięzłe i wolne od nadmiarowych opisów,
- jednoznaczne, tak by uniknąć różnych interpretacji,
- spójne terminologicznie z aktami prawnymi i dokumentami resortowymi,
- czytelne – w układzie logicznym, z wyraźnie oddzielonymi częściami.
Prostota nie oznacza uproszczenia merytorycznego, lecz przejrzystość przekazu i logiczny porządek.
Tam, gdzie wymaga tego precyzja, dopuszczalne jest użycie terminologii technicznej lub prawniczej.
7.3. Cechy dobrego zalecenia
Dobre zalecenie jest:
- konkretne – dotyczy jednego zagadnienia,
- mierzalne – umożliwia ocenę stopnia wdrożenia,
- realistyczne – możliwe do osiągnięcia,
- istotne – odnosi się do kluczowych aspektów dostępności,
- określone w czasie – wskazuje moment wdrożenia lub przeglądu,
- ocenialne i przeglądane – poddawane regularnej ewaluacji,
- uzasadnione – oparte na danych, potrzebach lub wynikach analiz.
8. Rekomendacje
Rekomendacje rozwijają i doprecyzowują zalecenie, wskazując, jak najlepiej je wdrożyć.
W tej części można przedstawić:
- elementy planu działań,
- sugerowane metody wdrożenia,
- czynniki ryzyka i ograniczenia,
- polecane rozwiązania i dobre praktyki,
- sposoby monitorowania efektów.
Rekomendacje zapisujemy w formie listy numerowanej, zwykle jedno- lub dwupoziomowej, z krótkim wprowadzeniem objaśniającym jej cel.
9. Uzasadnienie
W uzasadnieniu wyjaśniamy, dlaczego dane zalecenie jest potrzebne i jakie przyniesie korzyści organizacji.
Struktura typowego motywu:
- Identyfikacja problemu lub potrzeby (np. brak procedur, niespójne praktyki).
- Wniosek: wskazanie, że opracowanie i wdrożenie zalecanego rozwiązania pozwoli ten problem rozwiązać.
W uzasadnieniu warto podkreślić wpływ zalecenia na:
- skuteczność zarządzania dostępnością cyfrową,
- ograniczenie ryzyka,
- poprawę jakości usług publicznych,
- wzrost dojrzałości organizacyjnej.
10. Podstawy prawne
W tej części wymieniamy akty prawne i przepisy, które były uwzględnione przy opracowywaniu zalecenia lub które odbiorcy powinni wziąć pod uwagę przy jego wdrażaniu.
Listę poprzedza zdanie:
„W zaleceniu uwzględniono poniżej wymienione przepisy:”
Każdą pozycję zapisujemy w postaci:
Art. [numer] [nazwa aktu prawnego] z dnia [data], z późn. zmianami (Dz. U. [rok], poz. [numer]).
11. Źródła i opracowania
W tej części zestawiamy publikacje i materiały wykorzystane przy opracowaniu zalecenia lub przydatne przy jego realizacji, np.:
- krajowe i unijne poradniki,
- wytyczne W3C,
- opracowania eksperckie,
- raporty z badań,
- przykłady dobrych praktyk.
Każde źródło zapisujemy w postaci listy numerowanej, np.:
1. [WAI W3C, *Accessibility Fundamentals Overview*](https://www.w3.org/WAI/fundamentals/), dostęp: 30 października 2025.
2. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, *Komunikacja pisemna. Rekomendacje*, Warszawa 2017.
12. Historia wersji
W historii wersji odnotowujemy wszystkie etapy opracowania dokumentu:
| Wersja | Data | Etap | Opis zmian |
|---|---|---|---|
| 0.9 | [data] | Projekt roboczy | Pierwsza wersja opracowania |
| 1.0-RC | [data] | Kandydat do przyjęcia | Wersja przedstawiona Sieci |
| 1.1 | [data] | Aktualizcja | do akceptacji |
13. Podsumowanie
Zalecenia i dezyderaty Sieci Dostępności Cyfrowej są narzędziami porządkowania i wspierania wdrożeń w zakresie dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych.
Ich jednolita struktura, wspólne zasady redakcyjne i neutralny język zapewniają spójność dokumentów oraz ułatwiają ich dalsze wykorzystanie przez Ministerstwo Cyfryzacji, instytucje nadzorcze i partnerów Sieci.