Wersja robocza

Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Formowanie zaleceń Sieci Dostępności Cyfrowej

Opracowanie: Stefan Wajda

Data zgłoszenia: 28 lipca 2025 r., ostatnia aktualizacja: 18 września 2026 r.

1. Cel opracowania

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie zasad, struktury i dobrych praktyk formowania projektów zaleceń przez uczestników Sieci Dostępności Cyfrowej.

Wypracowane przez Sieć projekty zaleceń stanowią podstawę do opracowania i wydania zaleceń Ministra Cyfryzacji, Ministerstwa Cyfryzacji lub wydziału Dostępności Cyfrowej dotyczących systemowego wdrażania i zapewniania dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych.

Dokument ma zapewnić spójność, klarowność i porównywalność projektów zaleceń oraz ułatwić ich opracowywanie, uzgadnianie, przyjmowanie i późniejsze stosowanie.

2. Rola zaleceń w pracach Sieci

Jednym z głównych zadań Sieci jest:

„Wypracowanie zaleceń i rekomendacji wdrażania dostępności cyfrowej, które określą sposób wdrażania dostępności cyfrowej w podmiotach publicznych”.

Zalecenia stanowią podstawową formę dokumentów Sieci kierowanych do podmiotów publicznych. Służą przedstawianiu rozwiązań wspierających systemowe wdrażanie i zapewnianie dostępności cyfrowej oraz rozwój zdolności organizacji potrzebnych do jej skutecznego zapewniania.

Zalecenia odnoszą się do problemów organizacyjnych związanych z zarządzaniem zapewnianiem dostępności cyfrowej. Określają pożądany stan lub sposób działania organizacji i wskazują rozwiązania, które pozwalają taki stan osiągnąć lub utrzymać.

Poszczególne zalecenia dotyczą wyodrębnionych zagadnień, ale powinny tworzyć spójny zbiór rozwiązań określających sposób systemowego zarządzania zapewnianiem dostępności cyfrowej.

2.1. Cechy dobrego zalecenia

Dobre zalecenie jest:

konkretne – dotyczy wyraźnie określonego problemu organizacyjnego związanego z zarządzaniem zapewnianiem dostępności cyfrowej;
ukierunkowane na rezultat – wskazuje pożądany stan lub sposób działania, którego osiągnięcie służy rozwiązaniu określonego problemu;
istotne – odnosi się do zagadnienia mającego znaczenie dla skutecznego zapewniania dostępności cyfrowej;
realistyczne – możliwe do zastosowania w organizacjach, do których jest kierowane;
ocenialne – pozwala rozpoznać, czy i w jakim stopniu zostało zastosowane oraz czy przynosi oczekiwane rezultaty;
uzasadnione – potrzeba zalecenia i proponowane rozwiązanie mają wyraźne podstawy;
proste i zrozumiałe – napisane językiem możliwie prostym, jednoznacznym i dostosowanym do odbiorców, bez zbędnej terminologii specjalistycznej i niepotrzebnie złożonych konstrukcji.

3. Zalecenia i dezyderaty

3.1. Zalecenie

Definicja terminu Zalecenie

Zalecenie to dokument kierowany do podmiotów publicznych, który przedstawia rozwiązanie określonego problemu związanego z organizacją zapewniania dostępności cyfrowej.

Zalecenie określa pożądany stan lub sposób działania organizacji oraz wskazuje działania i rozwiązania służące jego osiągnięciu lub utrzymaniu.

Zalecenia mają charakter niewiążący. Nie ustanawiają obowiązków prawnych, lecz wskazują rozwiązania i dobre sposoby działania, których zastosowanie wspiera skuteczne zapewnianie dostępności cyfrowej.

3.2. Przedmiot zaleceń

Przedmiotem zaleceń są zagadnienia związane z organizacją zapewniania dostępności cyfrowej, w szczególności dotyczące:

polityk i zasad działania,
procesów i procedur,
ról, odpowiedzialności i uprawnień,
planowania i organizowania działań,
budowania i utrzymywania zdolności organizacyjnych,
włączania dostępności cyfrowej w procesy i sposób działania organizacji,
obserwowania i oceniania stanu dostępności oraz zgodności z wymaganiami,
monitorowania osiągania celów,
podejmowania działań korygujących i doskonalących.

Zalecenia mogą wskazywać rozwiązania organizacyjne, dokumenty, narzędzia i inne środki wspierające potrzebne do realizacji zalecanego sposobu działania.

3.3. Adresaci zaleceń

Zalecenia są kierowane do podmiotów publicznych objętych obowiązkami w zakresie zapewniania dostępności cyfrowej.

W zależności od przedmiotu zalecenia jego postanowienia mogą odnosić się w szczególności do:

kierownictwa organizacji,
osób pełniących określone role związane z zapewnianiem dostępności,
jednostek i komórek organizacyjnych,
zespołów realizujących określone procesy lub zadania.

3.4. Dezyderaty

Sieć może również formułować postulaty kierowane do Ministra Cyfryzacji lub innych organów administracji rządowej, dotyczące potrzeby podjęcia działań na poziomie systemowym, w szczególności zmian legislacyjnych, opracowania wytycznych, zapewnienia narzędzi lub innych form wsparcia.

Takie dokumenty określamy mianem dezyderatów.

Definicja terminu Dezyderat

Dezyderat to dokument o charakterze postulatywnym kierowany do Ministra Cyfryzacji lub innego organu administracji rządowej, zawierający propozycję podjęcia określonych działań na poziomie systemowym.

Dezyderaty formułuje się szczególnie starannie, z zachowaniem urzędowego stylu, precyzyjnym określeniem postulowanego działania oraz przedstawieniem jego uzasadnienia.

4. Struktura zalecenia

Każde zalecenie ma wspólną strukturę, która ułatwia jego opracowanie, uzgadnianie i stosowanie oraz zapewnia spójność dokumentów Sieci.

Zalecenie obejmuje następujące sekcje:

Cel zalecenia – wskazanie problemu organizacyjnego związanego z zarządzaniem zapewnianiem dostępności cyfrowej, który ma rozwiązać zalecenie.
Zalecenie – zwięzłe określenie zalecanego stanu, sposobu działania lub rozwiązania.
Rekomendacje – wskazówki dotyczące sposobu realizacji zalecenia.
Uzasadnienie – wyjaśnienie potrzeby zalecenia i zasadności proponowanego rozwiązania.
Podstawy prawne – przepisy i akty prawne związane z przedmiotem zalecenia.
Źródła i opracowania – materiały wykorzystane przy opracowaniu zalecenia lub przydatne przy jego stosowaniu.
Powiązania z innymi dokumentami Sieci – wskazanie istotnych dla rozumienia lub stosowania zalecenia związków z innymi dokumentami Sieci oraz, w razie potrzeby, krótkie wyjaśnienie charakteru tych powiązań.
Załączniki – dokumenty stanowiące integralne uzupełnienie zalecenia i wspierające jego praktyczne zastosowanie.

Każde opublikowane zalecenie zawiera ponadto Historię wersji, a w przypadkach określonych w zasadach wersjonowania dokumentów Sieci także Dziennik zmian. Elementy te umieszcza się na końcu dokumentu. Nie stanowią one części treści zalecenia.

4.1. Cel zalecenia

W tej części wskazujemy problem związany z organizacją zapewniania dostępności cyfrowej, który ma rozwiązać zalecenie..

Opis celu powinien krótko określać istniejącą lukę, trudność lub nieskuteczność w sposobie działania organizacji, która uzasadnia zastosowanie zalecanego rozwiązania. Może to być na przykład brak określonego procesu, niejasny podział odpowiedzialności, niespójność działań, brak potrzebnych zdolności organizacyjnych albo niewystarczająca kontrola osiągania celów dostępności cyfrowej.

Sekcja powinna koncentrować się na problemie, który wymaga rozwiązania, bez szczegółowego uzasadniania jego znaczenia ani opisywania sposobu rozwiązania. Te kwestie przedstawiane są odpowiednio w sekcjach Uzasadnienie i Zalecenie.

4.2. Zalecenie

Treść zalecenia powinna:

jasno i jednoznacznie określać zalecany stan, sposób działania lub rozwiązanie;
określać zasadniczy rezultat, którego osiągnięcia oczekuje się od organizacji;
być sformułowana możliwie zwięźle;
unikać form nakazowych i modalnych („należy”, „powinno się”), zastępując je neutralnymi sformułowaniami instytucjonalnymi, np. „Organizacja zapewnia…”, „Kierownictwo ustala…”, „Jednostka prowadzi…”.

Zalecenie powinno przedstawiać zasadniczą odpowiedź na problem określony w sekcji Cel zalecenia. Szczegółowe sposoby jego realizacji przedstawiane są w rekomendacjach.

4.3. Rekomendacje

Rekomendacje rozwijają i doprecyzowują zalecenie, wskazując sposoby jego realizacji.

W tej części można przedstawić w szczególności:

działania służące realizacji zalecenia,
proponowane sposoby postępowania,
role i odpowiedzialności,
warianty realizacji dostosowane do różnych warunków organizacyjnych,
czynniki ryzyka i ograniczenia,
dobre praktyki,
sposoby obserwowania i oceniania rezultatów.

Rekomendacje powinny pozostawiać organizacji możliwość doboru rozwiązań odpowiednich do jej charakteru, wielkości, poziomu dojrzałości, zasobów i sposobu działania, jeżeli przedmiot zalecenia nie wymaga zastosowania konkretnego rozwiązania.

Rekomendacje zapisujemy w uporządkowanej formie, w razie potrzeby wykorzystując listę numerowaną jedno- lub wielopoziomową.

4.4. Uzasadnienie

W tej części wyjaśniamy, dlaczego rozwiązanie problemu wskazanego w celu zalecenia jest potrzebne oraz dlaczego proponowany sposób działania jest zasadny.

Uzasadnienie może w szczególności:

wyjaśniać znaczenie rozpoznanego problemu;
wskazywać jego przyczyny i konsekwencje;
przedstawiać korzyści wynikające z zastosowania zalecenia;
wskazywać ryzyka związane z brakiem odpowiedniego rozwiązania;
przedstawiać przesłanki przemawiające za proponowanym sposobem działania.

W zależności od przedmiotu zalecenia uzasadnienie może odwoływać się do doświadczeń organizacji, wyników badań i analiz, dobrych praktyk, standardów, modeli dojrzałości lub innych źródeł wiedzy.

4.5. Podstawy prawne

W tej części wymieniamy przepisy i akty prawne związane z przedmiotem zalecenia, które zostały uwzględnione przy jego opracowaniu lub które odbiorcy powinni wziąć pod uwagę przy jego stosowaniu.

Listę można poprzedzić zdaniem:

„W zaleceniu uwzględniono poniżej wymienione przepisy:”

W miarę potrzeby wskazujemy konkretne przepisy, a nie wyłącznie całe akty prawne, jeżeli ułatwia to zrozumienie prawnych podstaw lub uwarunkowań zalecenia.

4.6. Źródła i opracowania

W tej części zestawiamy publikacje i materiały wykorzystane przy opracowaniu zalecenia lub przydatne przy jego stosowaniu, np.:

krajowe i unijne poradniki i wytyczne,
dokumenty W3C,
normy i standardy,
opracowania eksperckie,
raporty z badań,
przykłady dobrych praktyk.

Każde źródło zapisujemy w postaci listy numerowanej, np.:

1. [WAI W3C, *Accessibility Fundamentals Overview*](https://www.w3.org/WAI/fundamentals/), dostęp: 30 października 2025.
2. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, *Komunikacja pisemna. Rekomendacje*, Warszawa 2017.

4.7. Powiązania z innymi dokumentami Sieci

W tej części wskazujemy inne dokumenty Sieci ściśle związane z przedmiotem zalecenia, jeżeli ich przywołanie ma wyraźne uzasadnienie i pomaga właściwie rozumieć lub stosować zalecenie.

Dokument powiązany, w odróżnieniu od załącznika, nie stanowi części zalecenia. Jest samodzielnym dokumentem Sieci, który dotyczy zagadnienia bezpośrednio związanego z przedmiotem zalecenia, rozwija jego istotny aspekt albo określa rozwiązanie wykorzystywane przy jego realizacji.

Nie wskazujemy wszystkich dokumentów, które mogą mieć związek z tematyką zalecenia. Do sekcji włączamy tylko te, dla których istnieje ścisłe i merytorycznie istotne powiązanie. Przykładowo, dokumentem powiązanym z zaleceniem dotyczącym obserwowania i oceniania stanu dostępności i zgodności może być zalecenie dotyczące Biblioteki testów, ponieważ biblioteka dostarcza scenariuszy testów wykorzystywanych w tym procesie.

W sekcji podajemy tytuły powiązanych dokumentów wraz z odnośnikami do nich.

4.8. Załączniki

W tej części wymieniamy dokumenty stanowiące integralne uzupełnienie zalecenia i służące jego praktycznemu zastosowaniu.

Załącznik może rozwijać treść zalecenia, określać szczegółowy sposób postępowania albo udostępniać gotowe narzędzie potrzebne do jego realizacji. Załącznikami mogą być w szczególności procedury, instrukcje, wzory, formularze, listy kontrolne, karty oceny, schematy lub inne narzędzia wspierające zastosowanie zalecenia.

W sekcji podajemy tytuły załączników wraz z odnośnikami do dokumentów.

5. Styl i język

5.1. Język neutralny

Dokumenty Sieci, w tym zalecenia i dezyderaty, redagujemy w języku neutralnym:

bez używania trybu rozkazującego,
bez zwrotów bezpośrednio adresowanych do pojedynczego odbiorcy („Zrób”, „Opracuj”, „Zadbaj”),
z zachowaniem rzeczowego i instytucjonalnego charakteru wypowiedzi.

W zaleceniach, które mogą być firmowane przez Ministra Cyfryzacji, właściwe są przede wszystkim sformułowania odnoszące działanie do jego podmiotu:

„Organizacja zapewnia…”, „Kierownictwo ustala…”, „Jednostka prowadzi…”.

Takie sformułowania pozwalają jednoznacznie wskazać podmiot działania bez stosowania języka nakazowego.

Wyjątek od tej zasady dotyczy załączników, które wyraźnie mają charakter instruktażowy i są kierowane do osoby pełniącej konkretną, określoną rolę. W takich materiałach można stosować formy bezpośrednie – 2. osobę liczby pojedynczej w trybie rozkazującym, np. „Wybierz…”, „Sprawdź…”, „Wypełnij…”, jeżeli ułatwia to zrozumienie i wykonanie instrukcji.

Form bezpośrednich nie stosujemy, jeżeli adresatem instruktażu jest organizacja, jednostka organizacyjna, zespół lub inny podmiot zbiorowy. O ich zastosowaniu decydują zatem łącznie instruktażowa funkcja załącznika oraz jednoznaczne określenie roli osoby, do której instruktaż jest kierowany. W pozostałych przypadkach zachowujemy język neutralny i instytucjonalny.

5.2. Prosty język, precyzja i spójność

Zalecenia redagujemy prostym i zrozumiałym językiem, zachowując precyzję niezbędną do jednoznacznego przedstawienia proponowanych rozwiązań.

W szczególności:

stosujemy możliwie krótkie i przejrzyste zdania;
unikamy zbędnych nominalizacji i rozbudowanych konstrukcji urzędowych;
unikamy terminologii specjalistycznej, jeżeli można ją zastąpić powszechnie zrozumiałym określeniem bez utraty precyzji;
terminy specjalistyczne stosujemy konsekwentnie i zgodnie z ich przyjętym znaczeniem;
zachowujemy spójność terminologiczną z innymi dokumentami Sieci oraz – tam, gdzie jest to potrzebne – z aktami prawnymi, normami i innymi dokumentami źródłowymi;
wyjaśniamy terminy, których znaczenie może nie być oczywiste dla adresatów dokumentu.

Prosty język nie oznacza uproszczenia merytorycznego. Jego celem jest przedstawienie nawet złożonych zagadnień w sposób możliwie łatwy do zrozumienia i zastosowania.

6. Podsumowanie

Zalecenia są podstawowym narzędziem służącym przedstawianiu podmiotom publicznym rozwiązań wspierających systemowe zapewnianie dostępności cyfrowej. Dezyderaty umożliwiają natomiast Sieci formułowanie postulatów dotyczących działań, które wymagają podjęcia na poziomie centralnym.

Wspólna struktura, jednoznaczne określenie funkcji poszczególnych części dokumentu oraz zasady prostego i precyzyjnego języka mają zapewnić spójność zaleceń Sieci oraz ułatwić ich wykorzystanie przez Ministerstwo Cyfryzacji i podmioty publiczne.

1. Cel opracowania​

2. Rola zaleceń w pracach Sieci​

2.1. Cechy dobrego zalecenia​

3. Zalecenia i dezyderaty​

3.1. Zalecenie​

3.2. Przedmiot zaleceń​

3.3. Adresaci zaleceń​

3.4. Dezyderaty​

4. Struktura zalecenia​

4.1. Cel zalecenia​

4.2. Zalecenie​

4.3. Rekomendacje​

4.4. Uzasadnienie​

4.5. Podstawy prawne​

4.6. Źródła i opracowania​

4.7. Powiązania z innymi dokumentami Sieci​

4.8. Załączniki​

5. Styl i język​

5.1. Język neutralny​

5.2. Prosty język, precyzja i spójność​

6. Podsumowanie​