Przejdź do głównej zawartości
Wersja robocza
Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Planowanie dostępności cyfrowej

Opracowanie: Anna Czekalska, Stefan Wajda
Data zgłoszenia: 2 października 2025 r., ostatnia aktualizacja: 20 września 2026 r.

1. Cel zalecenia​

Celem zalecenia jest przeciwdziałanie planowaniu dostępności cyfrowej jako zbioru odrębnych działań, bez rozpoznania potrzebnych zmian sposobu funkcjonowania organizacji i powiązania ich z właściwymi mechanizmami planowania i zarządzania.


2. Zalecenie​

OrganizacjaGrupa ludzi, instytucja lub państwo działające wspólnie w celu osiągania określonych celów w ramach ustalonej struktury. planuje zmiany potrzebne do trwałego zapewniania dostępności cyfrowej, określając kierunki zmiany, cele i oczekiwane rezultaty, ustalając pierwszeństwo zamierzeń oraz projektując interwencje służące ich osiąganiu. Wypracowane interwencje włącza do właściwych mechanizmów planowania i zarządzania organizacją, kontroluje przebieg wprowadzanych zmian i osiągane rezultaty oraz wykorzystuje uzyskiwaną wiedzę do korygowania działania i dalszego planowania.


3. Rekomendacje​

3.1. Podstawy planowania​

Organizacja rozpoczyna planowanie od określenia zdolności potrzebnych do trwałego zapewniania dostępności cyfrowej oraz rozpoznania, jak odpowiadające im działania rzeczywiście funkcjonują w organizacji i jakie rezultaty organizacja osiąga.

W rozpoznaniu uwzględnia odpowiednio:

  • zobowiązania, kierunki i cele wynikające z polityki dostępności cyfrowej oraz innych polityk i strategii organizacji;
  • obowiązujące wymagania prawne i standardy;
  • stanAktualny, udokumentowany opis określonego obiektu w danym momencie. W zapewnianiu dostępności cyfrowej pojęcie stanu odnosi się przede wszystkim do stanu dostępności i zgodności zasobów oraz do sposobu funkcjonowania organizacji w obszarach wpływających na zapewnianie dostępności cyfrowej. dostępności usług publicznych, informacji, produktów, systemów informatycznych i innych rozwiązań cyfrowych;
  • sposób funkcjonowania organizacji w obszarach mających wpływ na zapewnianie dostępności cyfrowejCiągłe działania organizacji służące tworzeniu, nabywaniu, utrzymywaniu, ocenianiu i poprawianiu dostępności jej rozwiązań, treści i usług cyfrowych. oraz zakres realizowania potrzebnych zdolności;
  • wyniki monitoringu, kontroli, ocen, audytów i innych działań dostarczających informacji o dostępności cyfrowej i skuteczności jej zapewniania;
  • potrzeby, doświadczenia i zgłoszenia użytkowników oraz pracowników;
  • planowane zmiany organizacyjne, technologiczne i prawne oraz związane z nimi szanse i ryzyka.

Organizacja porównuje potrzebne zdolności i potrzebny zakres ich realizowania z rzeczywistym sposobem funkcjonowania, zakresem realizowanego działania i osiąganymi rezultatami. Na tej podstawie rozpoznaje luki, ich przyczyny i uwarunkowania oraz potrzebne kierunki zmiany.


3.2. Perspektywy i horyzonty planowania​

Organizacja planuje dostępnośćDostępność architektoniczna, cyfrowa oraz informacyjno-komunikacyjna, co najmniej w zakresie określonym przez minimalne wymagania ustawowe, będąca wynikiem uwzględnienia uniwersalnego projektowania albo zastosowania racjonalnego usprawnienia. cyfrową w perspektywie i horyzoncie odpowiednich do charakteru potrzebnej zmiany, podejmowanych decyzji i oczekiwanych rezultatów.

Planowanie obejmuje odpowiednio:

  • wyznaczanie długofalowych kierunków rozwoju zdolności organizacji i oczekiwanego sposobu jej funkcjonowania;
  • określanie celów i oczekiwanych rezultatów zmian;
  • ustalanie pierwszeństwa zamierzeń i zależności między nimi;
  • projektowanie interwencji służących spowodowaniu potrzebnych zmian;
  • umiejscawianie interwencji we właściwych mechanizmach planowania i zarządzania organizacją;
  • planowanie i podejmowanie decyzji potrzebnych do przeprowadzenia interwencji;
  • kontrolowanie przebiegu zmiany i osiąganych rezultatów.

Organizacja zachowuje spójność rozstrzygnięć podejmowanych w różnych perspektywach i horyzontach. Nie wymaga to tworzenia odrębnych dokumentów dla każdego poziomu planowania.


3.3. Planowanie zmiany​

Organizacja planuje zmiany w sposobie funkcjonowania potrzebne do budowania, utrzymywania i doskonalenia zdolności do trwałego zapewniania dostępności cyfrowej oraz do osiągania i utrzymywania dostępności rozwiązań i treści cyfrowych.

Dla rozpoznanych luk określa kierunek potrzebnej zmiany, opisujący przejście od obecnego do zamierzonego sposobu funkcjonowania.

Na tej podstawie określa cele i oczekiwane rezultaty. Cele opisują stan funkcjonowania, który organizacja zamierza osiągnąć. Oczekiwane rezultaty obejmują odpowiednio:

  • rezultaty dotyczące sposobu działania i zdolności organizacji;
  • rezultaty działania organizacji, w tym osiąganie i utrzymywanie dostępności rozwiązań i treści cyfrowych.

Organizacja określa również informacje potrzebne do oceny osiągania oczekiwanych rezultatów.


3.4. Ustalanie priorytetów​

Organizacja ustala pierwszeństwo zamierzeń wynikających z określonych kierunków zmiany, celów i oczekiwanych rezultatów.

Przy podejmowaniu decyzji uwzględnia odpowiednio:

  • znaczenie oczekiwanych rezultatów dla użytkowników i realizacji zadań organizacji;
  • pilność potrzebnej zmiany i ryzyko związane z jej odłożeniem;
  • obowiązujące wymagania i zobowiązania;
  • zależności pomiędzy zamierzeniami i innymi zmianami;
  • możliwość podjęcia zmiany w istniejących warunkach;
  • terminy, cykle i szczególne możliwości sprzyjające przeprowadzeniu zmiany;
  • możliwość stworzenia dzięki zmianie warunków potrzebnych do osiągania innych rezultatów.

Organizacja rozróżnia znaczenie zamierzenia od jego pierwszeństwa. Zamierzenia o dużym znaczeniu mogą wymagać wcześniejszego stworzenia określonych warunków, realizacji innych zmian albo podjęcia ich w określonym czasie.


3.5. Zakres planowania​

Planowanie obejmuje zmiany i interwencje potrzebne zarówno do rozwijania sposobu funkcjonowania organizacji, jak i do osiągania oraz utrzymywania dostępności rezultatów jej działalności.

Stosownie do rozpoznanych potrzeb mogą one dotyczyć w szczególności:

  • sposobu zarządzania zapewnianiem dostępności cyfrowej, podejmowania decyzji, podziału odpowiedzialności i współdziałania;
  • tworzenia, pozyskiwania, rozwijania i utrzymywania dostępnych rozwiązań i treści cyfrowych;
  • organizowania pracy w sposób wspierający powstawanie dostępnych rezultatów;
  • określania i stosowania wymagań, standardów, wzorców, procedur i innych rozwiązań wspierających dostępność;
  • zapewniania kwalifikacji, wiedzy i wsparcia kompetencyjnego;
  • zapewniania użytkownikom możliwości zgłaszania problemów i uzyskiwania potrzebnego wsparcia;
  • rozpoznawania i usuwania problemów dostępności oraz zapobiegania powstawaniu nowych barier;
  • kontrolowania sposobu działania organizacji, stanu dostępności i osiąganych rezultatów;
  • zapewniania warunków, zasobów i wsparcia potrzebnych do trwałego działania;
  • współdziałania z innymi podmiotami, jeżeli osiągnięcie oczekiwanych rezultatów wymaga skoordynowanej zmiany.

Zakres konkretnej interwencji organizacja określa na podstawie rozpoznanych przyczyn i uwarunkowań luki oraz zmiany, którą zamierza spowodować. Szeroki zakres rozpoznanego problemu nie oznacza automatycznie konieczności prowadzenia równie szerokiej interwencji.


3.6. Współudział w planowaniu​

W planowaniu uczestniczą osoby odpowiedzialne za procesy, obszary działalności i rozwiązania, których dotyczą rozpoznane luki, potrzebne zmiany i projektowane interwencje.

Organizacja zapewnia współdziałanie osób posiadających odpowiedzialnośćPrzypisanie roli lub podmiotowi obowiązku doprowadzenia do określonego rezultatu, podjęcia decyzji albo zapewnienia wykonania działań. decyzyjną, wiedzę o rzeczywistym sposobie funkcjonowania organizacji oraz potrzebną wiedzę specjalistyczną dotyczącą dostępności cyfrowej.

W planowaniu wykorzystuje również doświadczenia i potrzeby użytkowników, w szczególności osób z niepełnosprawnościami i innych osób napotykających bariery dostępności.

Zakres współudziału dostosowuje do rodzaju rozstrzygnięcia oraz charakteru planowanej zmiany.


3.7. Projektowanie interwencji​

Dla zamierzeń wybranych do realizacji organizacja projektuje interwencje służące spowodowaniu potrzebnych zmian i osiągnięciu oczekiwanych rezultatów.

Projektując interwencję, organizacja określa odpowiednio:

  • oczekiwany sposób działania po przeprowadzeniu zmiany;
  • warunki potrzebne do jego funkcjonowania;
  • zakres interwencji;
  • sposób, w jaki interwencja ma oddziaływać na przyczyny i uwarunkowania rozpoznanej luki;
  • założenie dotyczące mechanizmu, przez który interwencja ma doprowadzić do oczekiwanej zmiany i rezultatów;
  • elementy interwencji i zależności między nimi;
  • sposób przejścia od obecnego do zamierzonego sposobu działania;
  • odpowiedzialność i potrzebne zasoby;
  • istotne elementy przebiegu i kamienie milowe;
  • sposób przejęcia osiągniętej zmiany przez normalne funkcjonowanie organizacji.

Interwencja może zostać zorganizowana jako program, projekt, przedsięwzięcie, działanieZaplanowana czynność realizowana w odpowiedzi na podjętą decyzję. Działania mogą prowadzić do usunięcia problemów, ograniczenia ryzyka, poprawy dostępności lub doskonalenia systemowego zapewniania dostępności cyfrowej. albo zestaw powiązanych działań, odpowiednio do charakteru zmiany i sposobu funkcjonowania organizacji.

Organizacja nie dobiera działań wyłącznie na podstawie ich typowego zastosowania. Szkolenie, proceduraOpis ustalonego sposobu realizacji procesu lub jego części, określający czynności, kolejność, role, warunki i sposób dokumentowania działań., audyt, narzędzie, rozwiązanie techniczne lub inne działanie stanowi uzasadniony element interwencji wtedy, gdy pełni określoną funkcję w mechanizmie potrzebnej zmiany.


3.8. Umiejscowienie interwencji w planowaniu organizacji​

Organizacja włącza wypracowane interwencje do właściwych mechanizmów planowania i zarządzania, w których mogą zostać podjęte potrzebne decyzje, zapewnione zasoby, określona odpowiedzialność oraz kontrolowana realizacja i rezultaty.

Interwencje mogą być umiejscawiane w szczególności w:

  • strategiach i programach rozwoju lub transformacji;
  • planach działalności;
  • planach rozwoju i utrzymania usług oraz systemów informatycznych;
  • planach inwestycyjnych, zakupowych i finansowych;
  • planach rozwoju personelu i kompetencji;
  • projektach i innych przedsięwzięciach;
  • planach pracy komórek organizacyjnych;
  • innych właściwych mechanizmach planowania i podejmowania decyzji.

Jedna interwencja może wymagać powiązania kilku mechanizmów planowania. Organizacja określa wówczas główne miejsce zarządzania interwencją oraz zapewnia spójność potrzebnych decyzji i działań.

Odrębny planDokument określający zamierzone rezultaty, działania, odpowiedzialności, terminy i, jeśli potrzebne, zasoby oraz sposób monitorowania wykonania. dostępności cyfrowej organizacja tworzy wtedy, gdy jest to uzasadnione zakresem, złożonością albo potrzebą koordynacji wielu zmian. Plan taki porządkuje i koordynuje wypracowane interwencje, ale nie zastępuje mechanizmów zarządzania, w których są one rzeczywiście prowadzone.

Opracowując i aktualizując wieloletni plan działania na rzecz poprawy zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, organizacja wykorzystuje ten proces jako okazję do powiązania planowania dostępności cyfrowej z pozostałymi obszarami dostępności oraz do koordynowania odpowiednich zmian i interwencji.


3.9. Kontrolowanie przebiegu zmiany i rezultatów​

Organizacja kontroluje przebieg interwencji i wprowadzanej zmiany oraz ocenia osiągane rezultaty w odniesieniu do rezultatów oczekiwanych.

Przed rozpoczęciem realizacji określa odpowiednio informacje potrzebne do kontrolowania, źródła tych informacji, istotne punkty kontroli oraz odpowiedzialność za obserwowanie, ocenianie i podejmowanie potrzebnych decyzji.

W trakcie interwencji organizacja:

  • obserwuje jej rzeczywisty przebieg i zachodzącą zmianę;
  • rozpoznaje warunki sprzyjające i utrudniające nowy sposób działania;
  • reaguje na zagrożenia dla osiągnięcia oczekiwanych rezultatów, moderując przebieg zmiany;
  • ocenia osiągane rezultaty dotyczące sposobu działania i zdolności organizacji oraz rezultaty jej działania;
  • rozpoznaje istotne odchylenia rezultatów osiąganych od oczekiwanych.

Wykonanie zaplanowanych działań jest informacją o przebiegu interwencji, ale nie stanowi samo w sobie dowodu osiągnięcia oczekiwanych rezultatów.


3.10. Korekta i kolejne cykle planowania​

Jeżeli osiągany rezultat istotnie odbiega od rezultatu oczekiwanego, organizacja rozpoznaje przyczynę odchylenia i na tej podstawie określa potrzebną korektę.

Korekta może dotyczyć w szczególności elementów interwencji, jej zakresu, warunków realizacji, sposobu przejścia do nowego działania albo wcześniejszych rozstrzygnięć planistycznych, jeżeli uzyskana wiedza podważa ich trafność.

Po wprowadzeniu korekty organizacja ponownie obserwuje przebieg zmiany i ocenia osiągane rezultaty.

Wiedzę uzyskaną podczas realizacji, kontrolowania i korygowania interwencji wykorzystuje do dalszego planowania, doskonalenia zdolności organizacji oraz kolejnego rozpoznawania jej sytuacji.

Planowanie jest ponawiane także wtedy, gdy zmieniają się potrzeby użytkowników i organizacji, wymagania, warunki działania, dostępne zasoby albo inne okoliczności mające istotny wpływ na osiąganie zamierzonych rezultatów.


4. Uzasadnienie​

Planowanie jest jedną z podstawowych funkcji zarządzania organizacją. Pozwala rozpoznawać stan, do którego organizacja potrzebuje zmierzać, określać cele i oczekiwane rezultaty, podejmować decyzje o pierwszeństwie zmian oraz organizować działania potrzebne do ich przeprowadzenia. Planowanie dostępności cyfrowej stanowi zatem integralny element zarządzania organizacją.

Szczególne znaczenie ma planowanie zmiany. Systemowe zapewnianie dostępności cyfrowejSposób działania organizacji, w którym role, odpowiedzialności, procesy, zasoby i mechanizmy oceny są wzajemnie powiązane i skoordynowane, tak aby organizacja trwale zapewniała dostępność cyfrową. wymaga nie tylko wykonywania bieżących zadań i usuwania stwierdzonych problemów, lecz często zmiany sposobu funkcjonowania organizacji. Zmiany mogą dotyczyć między innymi procesów, podziału odpowiedzialności, podejmowania decyzji, kwalifikacji i wsparcia kompetencyjnego, zaopatrzenia, tworzenia i utrzymywania rozwiązań i treści cyfrowych oraz sposobu kontrolowania działania i rezultatów.

Planowanie zmiany rozpoczyna się od określenia, do jakiego działania organizacja potrzebuje być zdolna, oraz rozpoznania, jak odpowiadające mu działania rzeczywiście funkcjonują. Porównanie potrzebnego i rzeczywistego sposobu funkcjonowania pozwala rozpoznać luki, ich przyczyny i uwarunkowania oraz określić kierunki potrzebnej zmiany. Dzięki temu organizacja nie ogranicza się do reagowania na pojedyncze problemy, lecz może oddziaływać na sposób funkcjonowania, który prowadzi do ich powstawania albo utrudnia ich odpowiednio wczesne rozpoznawanie i rozwiązywanie.

Określenie kierunku zmiany pozwala sformułować cele i oczekiwane rezultaty. Rezultaty dotyczą zarówno sposobu działania i zdolności organizacji, jak i efektów jej działania – w szczególności osiągania i utrzymywania dostępności rozwiązań i treści cyfrowych. Już na tym etapie organizacja określa informacje potrzebne do późniejszej oceny, czy zamierzona zmiana rzeczywiście następuje i przynosi potrzebne efekty.

Organizacja zwykle nie może jednocześnie przeprowadzić wszystkich potrzebnych zmian. Ustalanie priorytetów pozwala rozstrzygać o pierwszeństwie zamierzeń z uwzględnieniem ich znaczenia, pilności, ryzyka, zależności, możliwości działania oraz momentów szczególnie sprzyjających zmianie. Pozwala również rozpoznawać zmiany, które tworzą warunki potrzebne do skutecznego przeprowadzenia innych zmian.

Dopiero na tej podstawie organizacja projektuje interwencję – celowe oddziaływanie na obecny sposób funkcjonowania, które ma spowodować zamierzoną zmianę. Projektowanie interwencji wymaga określenia nie tylko tego, co zostanie wykonane, lecz przede wszystkim założenia dotyczącego sposobu, w jaki planowane oddziaływanie ma doprowadzić do zmiany warunków i sposobu działania, a następnie do oczekiwanych rezultatów. Program, projekt, przedsięwzięcie, szkolenie, procedura, audyt, narzędzie lub inne działanie nie jest zatem punktem wyjścia planowania. Może być formą albo elementem interwencji, jeżeli pełni określoną funkcję w mechanizmie zmiany.

Wypracowane interwencje są następnie umiejscawiane w rzeczywistych mechanizmach planowania i zarządzania organizacją. Interwencji nie projektuje się po to, aby wypełnić istniejący plan. To wypracowane i uzgodnione interwencje są włączane do właściwych planów organizacji i powodują ich odpowiednie uzupełnianie lub aktualizowanie. Dzięki temu dostępność cyfrowaDostępność cyfrowa strony internetowej i aplikacji mobilnej polega na zapewnieniu ich funkcjonalności, kompatybilności, postrzegalności i zrozumiałości. staje się częścią zwykłego zarządzania usługami, systemami informatycznymi, zaopatrzeniem, personelem, finansami, projektami i innymi obszarami działalności, zamiast tworzyć równoległy system planowania.

Odrębny plan dostępności cyfrowej może być potrzebny, jeżeli skala i złożoność zmian wymagają ich przekrojowego uporządkowania i koordynowania. Nie zastępuje jednak planów, procesów i mechanizmów zarządczych, w których poszczególne interwencje są rzeczywiście prowadzone i podejmowane są dotyczące ich decyzje.

Planowanie nie kończy się wraz z rozpoczęciem realizacji interwencji. Organizacja obserwuje jej przebieg i zachodzącą zmianę, reaguje na pojawiające się zagrożenia oraz ocenia osiągane rezultaty. Jeżeli rezultat odbiega od oczekiwanego, rozpoznaje przyczynę odchylenia i dopiero na tej podstawie określa potrzebną korektę. Po jej wprowadzeniu ponownie obserwuje przebieg zmiany i rezultaty.

W ten sposób planowanie tworzy mechanizm uczenia się organizacji:

rozpoznanie sytuacji → potrzebna zmiana → cel i oczekiwane rezultaty → pierwszeństwo zamierzenia → interwencja → umiejscowienie interwencji w planowaniu → kontrolowanie → w razie odchylenia rozpoznanie przyczyny i korekta → dalsze kontrolowanie i planowanie.

Planowanie dostępności cyfrowej nie służy więc przede wszystkim tworzeniu dokumentów planistycznych ani list zadań. Służy świadomemu przeprowadzaniu zmian sposobu funkcjonowania organizacji, dzięki którym rozwija ona zdolność do trwałego zapewniania dostępności cyfrowej.


5. Podstawy prawne​

  • Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
  • ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych,
  • dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego,
  • EN 301 549Europejska norma określająca wymagania dostępności dla produktów i usług technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz powiązane procedury testowe i metody oceny. „Accessibility requirements for ICTTechnologie, sprzęt, systemy i procesy, których główną funkcją jest tworzenie, przetwarzanie, przechowywanie, prezentowanie, odbieranie lub przesyłanie danych i informacji elektronicznych oraz powiązanych treści. products and services”.

6. Załączniki​