Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
Dezyderat w sprawie opracowania państwowej „Podstawy testowania zgodności” produktów i usług cyfrowych
1. Adresat
Minister Cyfryzacji
Rzeczypospolitej Polskiej
2. Wprowadzenie
Sieć Dostępności Cyfrowej, działając jako ciało eksperckie wspierające realizację polityki państwa w zakresie dostępności cyfrowej, zwraca się z wnioskiem o podjęcie prac nad opracowaniem jednolitej, referencyjnej „Podstawy testowania zgodności” produktów i usług cyfrowych z wymaganiami:
- ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych,
- ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
- przepisów wdrażających Europejski Akt o Dostępności (Europejska ustawa o dostępności (EAA)EAA (Europejska ustawa o dostępności). Akt prawny Unii Europejskiej (dyrektywa (UE) 2019/882), którego celem jest poprawa dostępności produktów i usług dla osób z niepełnosprawnościami. Wprowadził prawne wymogi dotyczące projektowania z uwzględnieniem dostępności w kluczowych sektorach, takich jak handel elektroniczny, bankowość internetowa oraz usługi sprzedaży biletów telefonicznych i transportowych. EAA wymaga, aby witryny i firmy objęte wymogiem dostępności, zatrudniające ponad 10 pracowników lub osiągające przychody powyżej 2 mln euro, zapewniły dostępność, a nieprzestrzeganie tego wymogu wiąże się z konsekwencjami prawnymi.),
- normy EN 301 549,
- WCAG 2.x jako standardu technicznego stanowiącego podstawę oceny dostępności.
Po sześciu latach obowiązywania ustawy o dostępności cyfrowej oraz w związku z rozszerzeniem obowiązków wynikających z EAA/PDA, dojrzał moment do standaryzacji podejścia do testowania zgodności.
3. Diagnoza sytuacji
1. Brak referencyjnej podstawy testowania
W Polsce nie funkcjonuje jednolita, państwowa „Podstawa testowania zgodności” produktów i usług cyfrowych z WCAG 2.x oraz EN 301 549.
W konsekwencji:
2.1. Brak podstawy dla procedur wewnętrznych podmiotów publicznych
Podmioty publiczne nie dysponują oficjalnym punktem odniesienia, który umożliwiałby im opracowanie własnych:
- procedur przeglądów dostępności,
- metodyk audytów,
- standardów dokumentowania wyników,
- kryteriów kwalifikowania niezgodności.
Skutkiem jest rozproszenie praktyk oraz znaczne zróżnicowanie jakości przeglądów dostępności.
2.2. Brak kryteriów porównywania ofert rynkowych
W postępowaniach na realizację audytów dostępności brak jest:
- jednolitego opisu minimalnego zakresu testów,
- określonego sposobu ich przeprowadzania,
- standardu dokumentowania dowodów,
- wspólnych kryteriów oceny jakości oferty.
Powoduje to trudności w rzetelnym porównywaniu ofert oraz ryzyko wyboru wykonawców w oparciu o kryteria inne niż jakość metodyki testowania.
2.3. Brak odniesienia dla programów szkoleniowych
Programy szkoleń dla testerów i audytorów nie posiadają wspólnej, państwowej podstawy programowej w zakresie testowania zgodności.
W efekcie:
- zakres i poziom szkoleń są silnie zróżnicowane,
- brak jest jednolitego standardu kompetencyjnego,
- uczestnictwo w krótkich szkoleniach bywa traktowane jako wystarczające przygotowanie do prowadzenia audytów.
2.4. Rynek usług audytorskich bez wspólnego standardu metodologicznego
Brak referencyjnej metodyki testowania sprzyja powstawaniu rozbieżnych praktyk rynkowych, w których:
- stosowane są autorskie checklisty o niejednolitym zakresie,
- różnie interpretowane są te same kryteria sukcesu,
- wyniki audytów dla podobnych produktów znacząco się różnią.
Sytuacja ta utrudnia budowę zaufania do procesu audytowego.
2.5. Brak podstawy dla opracowania podręczników i standardów operacyjnych
Bez państwowej „Podstawy testowania zgodności” niemożliwe jest opracowanie:
- referencyjnego podręcznika audytora/testera,
- standardu pracy zespołu audytowego,
- jednolitego modelu raportowania,
- wspólnego słownika pojęć operacyjnych.
2.6. Rosnące znaczenie w kontekście EAA
Wdrożenie Europejskiego Aktu o Dostępności istotnie zwiększa wagę spójnych i obronnych metod oceny dostępności w sektorze publicznym i prywatnym.
Brak jednolitej podstawy testowania może prowadzić do:
- niespójnych ocen zgodności produktów i usług,
- rozbieżnych interpretacji wymagań wobec podmiotów rynkowych,
- osłabienia wiarygodności procesów certyfikacyjnych,
- ryzyka sporów interpretacyjnych oraz obniżenia przewidywalności regulacyjnej.
W kontekście EAA brak referencyjnej metodyki testowania staje się problemem nie tylko operacyjnym, lecz również systemowym i regulacyjnym.
III. Potrzeba opracowania „Podstawy testowania zgodności TIK”
Sieć Dostępności Cyfrowej wskazuje na zasadność opracowania państwowej „Podstawy testowania zgodności Technologie informacyjno-komunikacyjne (TIK)TIK (Technologie informacyjno-komunikacyjne). Technologia informatyczna i inny sprzęt, systemy, technologie lub procesy, których główną funkcją jest tworzenie, przetwarzanie, przechowywanie, wyświetlanie, odbieranie lub przesyłanie danych i informacji elektronicznych, a także wszelkiej powiązanej treści. Ang. _ICT (Information and Communication Technologies)_. ” – dokumentu definiującego:
- Jednolite procedury testowe dla poszczególnych kryteriów sukcesu WCAG 2.x w kontekście EN 301 549.
- Zasady przeprowadzania testów manualnych oraz z użyciem technologii asystujących.
- Minimalne wymagania dokumentacyjne i dowodowe.
- Zasady kwalifikacji niezgodności oraz ich kategoryzacji.
- Spójne podejście do testów funkcjonalnych i scenariuszowych.
- Ramowe wymagania kompetencyjne dla testerów i audytorów.
Dokument taki powinien stanowić referencyjną podstawę dla:
- audytów realizowanych przez podmioty publiczne,
- zamówień publicznych,
- procesów certyfikacyjnych,
- monitoringu dostępności,
- programów szkoleniowych finansowanych ze środków publicznych.
IV. Inspiracje międzynarodowe
W wielu państwach opracowano referencyjne podstawy testowania zgodności, które porządkują procesprocesPowtarzalny sposób realizacji działań prowadzący do pozyskania, wykorzystania lub udostępnienia informacji oraz do podejmowania decyzji. Procesy są podstawowym mechanizmem funkcjonowania SZDC. audytowy i minimalizują rozbieżności interpretacyjne.
Przykładowo:
- w Stanach Zjednoczonych funkcjonują ICT Testing Baseline oraz Trusted Tester: Section 508 Conformance Test Process,
- we Francji (oraz w Luksemburgu) stosowany jest model RGAA – Référentiel Général d'Amélioration de l'Accessibilité,
- w Niemczech funkcjonują rozwiązania oparte na BITV oraz modelu testowym BIK.
Rozwiązania te nie zastępują norm technicznych, lecz operacjonalizują je w postaci spójnych procedur testowych.
Opracowanie analogicznej metodyki w Polsce przyczyniłoby się do:
- podniesienia jakości audytów i przeglądów dostępności,
- zwiększenia wiarygodności certyfikacji,
- ujednolicenia standardów w administracji publicznej,
- wzmocnienia pozycji Polski jako państwa wdrażającego EAA w sposób systemowy.
V. Dojrzałość systemowa państwa
Standaryzacja metodyki testowania zgodności jest elementem dojrzałości instytucjonalnej państwa.
Państwo, które:
- definiuje wymagania prawne,
- prowadzi monitoring,
- rozwija systemy certyfikacji,
- finansuje szkolenia,
powinno również zapewnić jednolitą podstawę proceduralną dla oceny zgodności.
Brak takiej podstawy powoduje, że odpowiedzialność za interpretację wymagań przenoszona jest na pojedyncze podmioty i wykonawców, co prowadzi do rozproszenia standardów oraz nierównej jakości ocen.
VI. Propozycja trybu prac
Sieć Dostępności Cyfrowej proponuje:
- Powołanie zespołu eksperckiego przy Ministrze Cyfryzacji.
- Opracowanie projektu „Podstawy testowania zgodności TIK” w trybie konsultacyjnym.
- Przeprowadzenie pilotażu w wybranych instytucjach publicznych.
- Opublikowanie dokumentu jako referencyjnego materiału dla administracji publicznej.
- Uwzględnienie metodyki w projektach szkoleniowych oraz działaniach monitoringowych.
VII. Podsumowanie
Standaryzacja metodyki testowania zgodności nie jest zmianą kierunku polityki państwa, lecz jej naturalnym rozwinięciem.
Jednolita „Podstawa testowania zgodności”:
- zwiększy spójność interpretacyjną,
- poprawi jakość monitoringów, audytów i przeglądów dostępności,
- wzmocni wiarygodność procesów certyfikacyjnych,
- ułatwi realizację obowiązków wynikających z EAA,
- przyczyni się do budowy dojrzałego i stabilnego systemu oceny dostępności w Polsce.
Sieć Dostępności Cyfrowej deklaruje gotowość udziału w pracach eksperckich nad opracowaniem takiej metodyki.