Przejdź do głównej zawartości

Użyjmy Modelu dojrzałości dostępności

Opracowanie: Stefan Wajda
Data zgłoszenia: 18 marca 2025 r.

(Streszczenie wystąpienia na II spotkaniu Sieci Dostępności Cyfrowej

1. Wprowadzenie: dlaczego potrzebujemy podejścia systemowego​

Po pięciu latach intensywnej pracy ekspertów i praktyków dostępności widzimy, że organizacje publiczne wciąż mają trudność z trwałym wdrażaniem dostępności cyfrowej. Problemy wynikają nie z braku dobrej woli, lecz z braku systemowego podejścia do zarządzania dostępnością.

Sieć Dostępności Cyfrowej powstała właśnie po to, by umożliwiać i wspierać systemowe wdrażanie dostępności w podmiotach publicznych. Regulamin Sieci jasno mówi, że jej celem jest:

  • umożliwienie systemowego wdrażania dostępności,
  • wypracowywanie zaleceń i rekomendacji,
  • opracowywanie rozwiązań systemowych,
  • gromadzenie i upowszechnianie dobrych praktyk.

Prezydium Sieci podkreśla: wszystkie działania Sieci powinny być spójne z zasadą systemowego podejścia.
Najlepszym narzędziem, które umożliwia takie podejście, jest Accessibility Maturity Model W3C (AMM).

2. Czym jest model dojrzałości i dlaczego jest potrzebny​

Modele dojrzałości są od dziesięcioleci stosowane w zarządzaniu dla:

  • określania aktualnego poziomu działania organizacji,
  • planowania rozwoju i ścieżek dojrzewania,
  • oceny postępów i identyfikacji luk,
  • dopasowania procesów, kompetencji i kultury organizacyjnej.

Dojrzałość to zdolność do ciągłego doskonalenia — nie jednorazowe wdrożenie.
W dostępności takie modele stosowano m.in. w projektach NCDAE, CSU, Microsoftu, Level Access czy administracji stanowej USA.

Model W3C jest:

  • neutralny,
  • kompleksowy,
  • oparty na rezultatach i dowodach,
  • możliwy do zastosowania w instytucjach różnych typów.

Nie jest normą ani zbiorem przepisów — jest narzędziem zarządzania i zmiany kulturowej.

3. Geneza modeli dojrzałości i ich rola w dostępności​

Modele wywodzą się z teorii zmiany (Lewin), zarządzania jakością (TQM) i modelu CMM Humphreya.
W świecie dostępności podstawę stanowiły:

Model W3C czerpie z tych doświadczeń i dodatkowo opiera się na ISO/IEC 30071-1:2019, integrującej dostępność z cyklem projektowania produktów.

4. Status Accessibility Maturity Model W3C​

Wersja z czerwca 2024 r. ma status:

  • NOTE (dokument informacyjny, nienormatywny),
  • projektu roboczego, który może ewoluować.

To oznacza:

  • wolność w twórczej adaptacji,
  • brak obowiązku literalnego stosowania,
  • możliwość wykorzystania jako ramy porządkującej prace Sieci.

5. Struktura Modelu W3C​

Model definiuje 7 wymiarów dojrzałości:

  1. Komunikacja
  2. Wiedza i umiejętności
  3. Wsparcie
  4. Cykl życia TIK
  5. Pracownicy
  6. Zaopatrzenie
  7. Kultura / Zarządzanie organizacyjne

Każdy wymiar składa się z:

  • punktów dowodowych (measurable evidence),
  • rezultatów (co oznacza pełna dojrzałość),
  • etapów (4 poziomy: nieaktywny, początkowy, wdrażania, optymalizacji).

Model jest praktyczny i umożliwia budowanie map dojrzewania organizacji.

6. Jak model może pomóc Sieci – cztery główne zastosowania​

1) Kategoryzacja zaleceń i rekomendacji​

Zalecenia Sieci mogą być uporządkowane według 7 wymiarów modelu.
Zapewnia to porządek, kompletność i spójność.

2) Struktura grup roboczych Sieci​

Każdy wymiar może mieć swoją grupę liderów wymiaru, odpowiedzialną za:

  • inicjowanie zaleceń,
  • zbieranie dobrych praktyk,
  • opracowywanie materiałów.

Taki model organizacji pracy zwiększa efektywność działania Sieci.

3) Źródło tematów zaleceń i rekomendacji​

Rezultaty i punkty dowodowe stanowią naturalny „spis treści” potencjalnych rekomendacji.
Przykład: w wymiarze Komunikacja rezultaty obejmują m.in. proces publikacji, narzędzia, szkolenia, plan działania.

4) Podstawa do gromadzenia dobrych praktyk​

Punkty dowodowe mogą być różnicowane na:

  • praktyki wdrożone,
  • praktyki dokumentujące postęp,
  • praktyki inspirujące.

Dowody wdrożenia to np.:

  • szablony dostępnych dokumentów,
  • procedury konwersji treści,
  • platformy zapewniające dostępne spotkania online.

Takie przykłady ułatwiają budowę przyszłego Banku Dobrych Praktyk.

7. Przykład praktycznego przełożenia rezultatów na działania​

Wymiar: Komunikacja​

Poziom Integracja (etap 3):

  • istnieje plan dostępnej komunikacji,
  • pierwsze wdrożone dostępne treści,
  • zastępowanie niedostępnych narzędzi,
  • funkcjonuje system zgłaszania barier,
  • prowadzone są szkolenia adekwatne do roli.

Poziom Optymalny (etap 4):

  • procesy tworzenia treści są wdrożone i stosowane konsekwentnie,
  • całość działań jest regularnie przeglądana,
  • kompetencje są monitorowane i rozwijane,
  • organizacja posiada dojrzałe mechanizmy oceny jakości.

Takie wyniki mogą być bazą zaleceń i rekomendacji Sieci.

8. Uwagi końcowe – trzy ważne spostrzeżenia​

  1. Model jest w fazie roboczej, ale tym bardziej daje przestrzeń do twórczości i adaptacji.
  2. Nie musimy trzymać się go dogmatycznie – może stanowić inspirację, ramę i punkt odniesienia.
  3. Może i powinien stać się elementem pierwszej rekomendacji Sieci, wraz z zaproszeniem instytucji do zgłaszania swoich praktyk.

9. Propozycje działań dla Sieci​

  • Zastanówmy się, czy model W3C powinien być podstawą organizacji prac Sieci.
  • Zaproponujmy kandydatury liderów wymiarów.
  • Na kolejnym spotkaniu liderzy przedstawią swoje refleksje i warianty rekomendacji.
  • Ustalmy zasady tworzenia dokumentu końcowego i organizacji prac Sieci.

Zapraszam do dyskusji.

Diagram: Model W3C jako podstawa działania Sieci Dostępności Cyfrowej

Opis alternatywny

Diagram „Model W3C jako podstawa działania Sieci Dostępności Cyfrowej” przedstawia logiczny model działania Sieci oparty na Accessibility Maturity Model (AMM) W3C. Diagram składa się z kilku poziomów ułożonych pionowo, połączonych strzałkami wskazującymi kierunek przepływu. Kolorowe akcenty oznaczają siedem wymiarów dojrzałości modelu W3C.

  1. Poziom najwyższy – Model dojrzałości dostępności W3C
    Na samej górze znajduje się szeroki prostokąt opisany jako:
    „Model dojrzałości dostępności W3C – Accessibility Maturity Model (7 wymiarów, 4 etapy, punkty dowodowe)”.

    Pod nim umieszczony jest pasek z siedmioma kolorami symbolizującymi siedem wymiarów modelu:

    • Komunikacja – niebieski (#3b82f6)
    • Wiedza i umiejętności – zielony (#16a34a)
    • Wsparcie użytkowników – jasnoniebieski (#0ea5e9)
    • Cykl życia TIK – pomarańczowy (#f97316)
    • Pracownicy – fioletowy (#9333ea)
    • Zaopatrzenie – żółto-złoty (#eab308)
    • Kultura i zarządzanie – czerwony (#dc2626)

    Strzałka prowadzi w dół do drugiego bloku.

  2. Poziom drugi – Sieć Dostępności Cyfrowej
    Kolejny poziom to zielonkawy prostokąt z podpisem:
    „Sieć Dostępności Cyfrowej – struktura pracy oparta na modelu W3C i jego 7 wymiarach”.
    Z tego bloku wychodzą trzy strzałki w dół – do trzech równoległych modułów.

  3. Poziom trzeci – trzy główne moduły działania Sieci
    3.1. Grupy wymiarowe (blok z czerwonym paskiem – kolor wymiaru „Kultura”)
    Zawiera opis:
    „Grupy wymiarowe – 7 grup zgodnych z 7 wymiarami modelu; liderzy wymiarów”.
    3.2. Zalecenia i rekomendacje (blok z niebieskim paskiem – kolor „Komunikacja”)
    Opis:
    „Zalecenia i rekomendacje – oparte na rezultatach i punktach dowodowych modelu W3C”.
    3.3. Bank dobrych praktyk (blok z zielonym paskiem – kolor „Wiedza i umiejętności”)
    Opis:
    „Bank dobrych praktyk – praktyki jako dowody dojrzewania w 7 wymiarach”.
    Trzy bloki zbiegają się strzałkami w jeden punkt niżej.

  4. Poziom czwarty – PDCA i podmioty publiczne
    4.1. Lewa część – Sieć jako operator procesu PDCA
    Blok z pomarańczowym paskiem (kolor „Cykl życia TIK”).
    Opisuje cztery fazy:
    PLAN – (planuj) planowanie działań,
    DO – (wykonaj) wdrażanie i wsparcie,
    CHECK – (sprawdź) monitorowanie i analiza,
    ACT – (działaj) doskonalenie zaleceń i praktyk.
    4.2. Prawa część – Podmioty publiczne
    Blok z jasnoniebieskim paskiem (kolor „Wsparcie użytkowników”).
    Opis:
    „Podmioty publiczne otrzymują wsparcie, standardy i dobre praktyki w każdym z 7 wymiarów dostępności.”
    Między PDCA a podmiotami publicznymi biegną dwie strzałki symbolizujące wymianę informacji i wzajemne oddziaływanie.

  5. Poziom piąty – efekt końcowy
    Na dole znajduje się najszerszy prostokąt z fioletowym paskiem (kolor „Pracownicy”), opisany:
    „Wzrost dojrzałości dostępności cyfrowej – systemowe podejście dla całego sektora publicznego”.
    Dwie strzałki prowadzą do niego w dół – z bloku PDCA oraz bloku podmiotów publicznych.