Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.
Analiza stanu prawnego dotyczącego pojęcia „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego”
1. Cel opracowania
Celem opracowania jest przedstawienie analizy prawnej pojęcia „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego”, którym posługuje się ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych w odniesieniu do dokumentów opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r.
Analiza stanowi zaplecze merytoryczne dla projektu dezyderatu dotyczącego problemu interpretacji tego pojęcia i możliwych sposobów jego doprecyzowania. Jej funkcją nie jest przesądzenie, czy właściwym rozwiązaniem jest definicja legalna, lecz uporządkowanie podstaw prawnych, problemów interpretacyjnych, konsekwencji praktycznych oraz możliwych kierunków dalszych działań.
Zakres badania obejmuje regulację krajową, regulację unijną, relację pomiędzy brzmieniem dyrektywy 2016/2102 a przepisem krajowym, dostępne informacje dotyczące materiałów legislacyjnych oraz występowanie definicji lub oficjalnych kryteriów interpretacyjnych. Analiza opiera się na informacjach ujętych w projekcie dezyderatu oraz na źródłach wskazanych w tym dokumencie.
2. Regulacja krajowa
2.1. Ustawa o dostępności cyfrowej
Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych określa obowiązki podmiotów publicznych w zakresie zapewniania dostępności cyfrowej stron internetowych, aplikacji mobilnych oraz publikowanych treści cyfrowych. Jednym z elementów tej regulacji jest katalog wyłączeń spod obowiązku zapewnienia dostępności cyfrowej.
W art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy ustawodawca przewidział wyłączenie odnoszące się do dokumentów tekstowych, tekstowo-graficznych, prezentacji multimedialnych oraz arkuszy kalkulacyjnych opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r. Zgodnie z materiałem źródłowym analizowanym w projekcie dezyderatu wyłączenie to nie obejmuje jednak dokumentów, których zawartość jest niezbędna do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego.
Konstrukcja przepisu ma więc charakter dwustopniowy. Najpierw ustawodawca wskazuje kategorię dokumentów historycznych, które co do zasady mogą korzystać z wyłączenia. Następnie wprowadza wyjątek od tego wyłączenia, uzależniony od aktualnego znaczenia zawartości dokumentu dla działalności podmiotu publicznego.
Znaczenie wyjątku jest zasadnicze. To on decyduje, czy dokument opublikowany przed wskazaną datą pozostaje poza zakresem obowiązku zapewnienia dostępności cyfrowej, czy jednak powinien zostać potraktowany jako dokument nadal objęty obowiązkami ustawowymi. W praktyce przesłanka ta wpływa na zakres remediacji dokumentów, sposób prowadzenia audytów, przygotowywanie deklaracji dostępności oraz bieżące zarządzanie zasobami dokumentów.
Ustawa posługuje się pojęciem „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego”, ale nie wskazuje jego definicji legalnej. Nie określa również kryteriów pozwalających ustalić, kiedy dany dokument zachowuje znaczenie dla bieżących zadań, a kiedy ma już wyłącznie charakter historyczny lub archiwalny.
2.2. Analiza językowa pojęcia
Analizowane pojęcie składa się z kilku elementów, z których każdy może wpływać na zakres obowiązku ustawowego.
Pojęcie „zawartość” wskazuje, że przedmiotem oceny nie powinien być wyłącznie dokument jako plik, nośnik lub formalna jednostka publikacyjna. Istotne znaczenie ma treść zawarta w dokumencie. Taka wykładnia pozwala koncentrować ocenę na informacji i jej funkcji, a nie wyłącznie na typie pliku, dacie jego publikacji albo miejscu umieszczenia na stronie internetowej.
Słowo „niezbędna” sugeruje wysoki próg związku pomiędzy treścią dokumentu a działalnością podmiotu publicznego. Nie chodzi o każdą treść przydatną, pomocniczą albo informacyjnie wartościową, lecz o taką, która pozostaje potrzebna do wykonywania bieżących zadań. Jednocześnie brak ustawowych kryteriów powoduje, że w praktyce można różnie rozumieć stopień wymaganej konieczności. Wąska interpretacja mogłaby obejmować tylko dokumenty bezpośrednio wykorzystywane w procedurach. Szersza interpretacja mogłaby obejmować również dokumenty, które są istotne dla realizacji praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Pojęcie „realizacja” odwołuje się do wykonywania określonych działań, zadań lub obowiązków. W kontekście ustawy o dostępności cyfrowej znaczenie ma zatem nie samo formalne posiadanie dokumentu przez podmiot publicznyPodmiot należący do kategorii wskazanych w art. 2 ustawy o dostępności cyfrowej, posiadający stronę internetową lub aplikację mobilną albo zarządzający ich elementami zamieszczonymi w środowisku umożliwiającym zapewnienie dostępności cyfrowej treści., lecz jego funkcja w rzeczywistym wykonywaniu zadań publicznych. Konsekwencją takiego rozumienia jest potrzeba badania aktualnego związku treści dokumentu z działalnością podmiotu.
Wyrażenie „bieżące zadania” wprowadza element aktualności. Dokument opublikowany przed dniem 23 września 2018 r. może mieć charakter historyczny, ale może też nadal służyć wykonywaniu aktualnych zadań. ProblemUdokumentowana sytuacja wymagająca podjęcia działań. Problem może dotyczyć zarówno stanu dostępności i zgodności zasobów, jak i sposobu działania organizacji wpływającego na zapewnianie dostępności cyfrowej. polega na tym, że ustawa nie wyjaśnia, czy „bieżące” oznacza zadania wykonywane stale, zadania wykonywane w chwili dokonywania oceny, zadania cyklicznie powracające, czy także zadania wykonywane sporadycznie, ale nadal wynikające z przepisów prawa.
Pojęcie „podmiot publiczny” wiąże analizowaną przesłankę z zakresem podmiotowym ustawy. OcenaDziałanie polegające na interpretacji informacji i materiału dowodowego w odniesieniu do określonych kryteriów w celu ustalenia stanu lub podjęcia decyzji. niezbędności powinna odnosić się do zadań konkretnego podmiotu zobowiązanego, a nie do abstrakcyjnej przydatności dokumentu w administracji publicznej. Oznacza to, że dokument podobnego rodzaju może mieć różne znaczenie w zależności od zadań wykonywanych przez dany podmiot. Brak kryteriów ustawowych zwiększa jednak ryzyko, że podobne stany faktyczne będą oceniane odmiennie.
Z analizy językowej wynika, że pojęcie ma charakter złożony i ocenny. Może być interpretowane zarówno funkcjonalnie, z uwzględnieniem rzeczywistego znaczenia treści dla wykonywania zadań publicznych, jak i formalnie, przez odwołanie do daty publikacji, kategorii dokumentu albo wewnętrznej oceny podmiotu. Różne interpretacje prowadzą do różnych skutków praktycznych: od ograniczenia zakresu obowiązku zapewnienia dostępności cyfrowej po objęcie nim szerszego katalogu dokumentów nadal istotnych dla obywateli i podmiotów korzystających z usług publicznych.
3. Regulacja unijna
3.1. Dyrektywa 2016/2102
Źródłem analizowanej regulacji jest art. 1 ust. 4 lit. a dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2102 z dnia 26 października 2016 r. w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego.
Zgodnie z materiałem źródłowym przytoczonym w projekcie dezyderatu dyrektywa nie ma zastosowania do:
„formatów plików dokumentów biurowych opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r., chyba że treści te są potrzebne do aktywnych procedur administracyjnych odnoszących się do zadań wykonywanych przez zainteresowany organ sektora publicznego”.
Celem przepisu jest wyłączenie spod obowiązku zapewniania dostępności cyfrowej części historycznych zasobów dokumentowych, przy jednoczesnym zachowaniu obowiązku w odniesieniu do treści nadal potrzebnych do wykonywania zadań publicznych. Dyrektywa nie przyjmuje zatem prostego założenia, że każdy dokument opublikowany przed wskazaną datą jest wyłączony. Decydujące znaczenie ma aktualna funkcja treści.
Zakres wyłączenia obejmuje formaty plików dokumentów biurowych opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r. Wyłączenie nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Jeżeli treści są potrzebne do aktywnych procedur administracyjnych odnoszących się do zadań wykonywanych przez organ sektora publicznego, dokument nie powinien być traktowany jako zasób wyłącznie historyczny.
3.2. Pojęcie aktywnych procedur administracyjnych
Pojęcie „aktywnych procedur administracyjnych” pełni w dyrektywie funkcję kryterium odróżniającego dokumenty historyczne od dokumentów nadal wykorzystywanych w aktualnej działalności organu sektora publicznego. Nie chodzi wyłącznie o datę opublikowania dokumentu, ale o to, czy jego treść pozostaje potrzebna w procedurach związanych z wykonywaniem zadań publicznych.
W tym ujęciu dokument historyczny to taki, który został opublikowany przed wskazaną datą i nie jest już potrzebny do aktywnych procedur administracyjnych. Dokument wykorzystywany w bieżącej działalności organu to natomiast dokument, którego treść pozostaje związana z aktualnym wykonywaniem zadań, procedur albo obowiązków administracji publicznej.
Cel zastosowania wyjątku polega na zachowaniu proporcjonalności. Dyrektywa uwzględnia obciążenia związane z dostosowywaniem dużych zasobów archiwalnych, ale nie pozwala na wyłączenie dokumentów, które nadal mają znaczenie dla obywateli lub dla realizowanych procedur publicznych. Wyjątek chroni więc funkcjonalny dostęp do informacji potrzebnych w aktualnym działaniu administracji.
4. Implementacja dyrektywy do prawa krajowego
4.1. Porównanie przepisów
Dyrektywa posługuje się pojęciem treści potrzebnych do aktywnych procedur administracyjnych odnoszących się do zadań wykonywanych przez organ sektora publicznego. Przepis krajowy, zgodnie z analizą przedstawioną w projekcie dezyderatu, posługuje się pojęciem zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego.
Obie konstrukcje odnoszą się do dokumentów opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r. oraz do aktualnego znaczenia ich treści dla działalności podmiotu publicznego. Różnią się jednak językiem i punktem ciężkości.
Dyrektywa akcentuje „aktywne procedury administracyjne”. Ustawa krajowa akcentuje „bieżące zadania podmiotu publicznego”. Pojęcie użyte w ustawie może być szersze albo co najmniej bardziej otwarte interpretacyjnie, ponieważ nie ogranicza się językowo do procedur administracyjnych. Obejmuje potencjalnie także inne bieżące zadania podmiotu publicznego, jeżeli zawartość dokumentu jest dla nich niezbędna.
Różnica dotyczy również stopnia określoności. Pojęcie „aktywne procedury administracyjne” wskazuje na procedury będące w toku lub realnie prowadzone. Pojęcie „bieżące zadania” wymaga ustalenia, czym są zadania bieżące, jak odróżnić je od zadań historycznych lub potencjalnych oraz jaki związek treści dokumentu z tymi zadaniami jest wystarczający.
W konsekwencji implementacja zachowuje ogólny cel dyrektywy, ale wprowadza własne pojęcie krajowe, którego zakres nie został doprecyzowany w ustawie.
4.2. Analiza materiałów legislacyjnych
Z Projektu ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (PDF, 430 KB) oraz Uzasadnienia projektu ustawy (PDF, 549 KB) wynika, że w toku implementacji dyrektywy ustawodawca nie posłużył się pojęciem „aktywnych procedur administracyjnych”, lecz wprowadził do ustawy pojęcie „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego”.
Materiał źródłowyMateriał otrzymany lub przygotowany przed jego redakcyjnym, technicznym lub dostępnościowym opracowaniem do publikacji. wskazuje, że uzasadnienie projektu ustawy odnosiło się do wyłączenia dotyczącego dokumentów opublikowanych przed dniem 23 września 2018 r. przez wskazanie dużej liczby tego rodzaju plików występujących na stronach internetowych podmiotów publicznych. Taka argumentacja wyjaśnia potrzebę wprowadzenia wyłączenia dla części zasobów historycznych, ale nie wyjaśnia znaczenia pojęcia użytego jako wyjątek od tego wyłączenia.
Na podstawie projektu ustawy, uzasadnienia projektu ustawy oraz materiałów źródłowych należy odnotować, że nie przedstawiono wyjaśnienia znaczenia pojęcia „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego”. Nie wskazano także kryteriów jego stosowania, takich jak aktualność dokumentu, częstotliwość wykorzystywania, udział w procedurach administracyjnych, znaczenie dla wykonywania zadań publicznych albo wpływ na realizację praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Nie wynika również, aby w uzasadnieniu projektu ustawy uzasadniono odejście od pojęcia „aktywnych procedur administracyjnych” użytego w dyrektywie. Samo zastąpienie pojęcia dyrektywowego pojęciem krajowym nie musi prowadzić do niezgodności z dyrektywą, ale wymaga jasnych kryteriów stosowania. Takich kryteriów w analizowanych materiałach legislacyjnych nie zidentyfikowano.
Analiza Oceny Skutków Regulacji - OSR (PDF, 661 KB) nie wykazała, aby OSR zawierała definicję analizowanego pojęcia, dodatkowe kryteria interpretacyjne albo wyjaśnienie relacji pomiędzy przepisem krajowym a art. 1 ust. 4 lit. a dyrektywy 2016/2102.
Odpowiedzi na podstawowe pytania wynikające z analizy materiałów są następujące: znaczenia nowego pojęcia nie wyjaśniono w sposób pozwalający na jego jednolite stosowanie; odejścia od pojęcia „aktywnych procedur administracyjnych” nie uzasadniono w projekcie ustawy, uzasadnieniu projektu ani OSR; kryteriów interpretacyjnych nie wskazano.
5. Występowanie definicji lub interpretacji
5.1. Akty prawne
Na podstawie materiału przedstawionego w projekcie dezyderatu należy przyjąć, że pojęcie „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego” nie posiada definicji legalnej w ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.
Nie wskazano również, aby definicja taka została zawarta w innych aktach prawnych regulujących problematykę dostępności cyfrowej. Projekt dezyderatu odnotowuje, że akty wykonawcze wydane na podstawie ustawy nie zawierają kryteriów pozwalających ustalić, kiedy określona treść powinna zostać uznana za niezbędną do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego.
Znaczenie tego braku jest istotne. Analizowane pojęcie nie ma charakteru wyłącznie technicznego. Decyduje o tym, czy dokument opublikowany przed dniem 23 września 2018 r. korzysta z wyłączenia, czy pozostaje objęty obowiązkiem zapewnienia dostępności cyfrowej. Brak definicji wpływa więc bezpośrednio na zakres obowiązków publicznoprawnych.
5.2. Dokumenty urzędowe
Projekt dezyderatu wskazuje, że nie zostały zidentyfikowane oficjalne objaśnienia prawne, wytyczne interpretacyjne ani inne dokumenty urzędowe, które w sposób wiążący lub powszechnie akceptowany określałyby sposób stosowania analizowanej przesłanki.
Nie wskazano także utrwalonego stanowiska ministerstwa ani interpretacji administracyjnej, które mogłyby zastępować brak definicji ustawowej. W konsekwencji podmioty publiczne dokonują oceny samodzielnie, na podstawie własnego rozumienia przepisu oraz lokalnego kontekstu organizacyjnego.
Brak oficjalnej definicji lub utrwalonej wykładni oznacza, że nie istnieje wspólny punkt odniesienia dla podmiotów publicznych, audytorów, wykonawców remediacji dokumentów i podmiotów odpowiedzialnych za monitoring dostępnościSystematyczne zbieranie i analizowanie informacji o stanie dostępności oraz skuteczności działań służących jej zapewnianiu, prowadzone w organizacji na potrzeby zarządzania i doskonalenia. cyfrowej.
6. Problemy interpretacyjne
Pierwszym problemem jest kwalifikowanie dokumentów w toku audytów dostępności. Audytor musi ustalić, czy dokument opublikowany przed dniem 23 września 2018 r. podlega ocenie i ewentualnym działaniom naprawczym. Jeżeli brak jest kryteriów ustawowych, wynik audytu może zależeć od przyjętej metody interpretacji, a nie od jednolitej normy prawnej.
Drugim problemem jest planowanie remediacji dokumentów. Podmioty publiczne muszą ustalać priorytety, koszty i harmonogramy dostosowania dokumentów. Niejasność pojęcia „zawartości niezbędnej” utrudnia określenie, które dokumenty powinny zostać objęte działaniami w pierwszej kolejności, a które mogą zostać uznane za zasoby historyczne.
Trzecim problemem jest przygotowywanie deklaracji dostępności. Deklaracja powinna odzwierciedlać rzeczywisty stanAktualny, udokumentowany opis określonego obiektu w danym momencie. W zapewnianiu dostępności cyfrowej pojęcie stanu odnosi się przede wszystkim do stanu dostępności i zgodności zasobów oraz do sposobu funkcjonowania organizacji w obszarach wpływających na zapewnianie dostępności cyfrowej. dostępności oraz zakres wyłączeń. Jeżeli podmiot publiczny nie ma jasnych kryteriów kwalifikowania dokumentów historycznych, może różnie prezentować zakres niedostępnych treści lub zakres wyłączeń.
Czwartym problemem jest zarządzanie zasobami cyfrowymi. Dokumenty opublikowane wiele lat wcześniej mogą nadal pełnić funkcję operacyjną, informacyjną albo proceduralną. Bez wspólnych kryteriów analizowanego pojęcia trudno stworzyć trwałe reguły inwentaryzacji, archiwizacji, oznaczania i aktualizowania dokumentów.
Piątym problemem jest monitoring dostępności. Podmioty monitorujące powinny oceniać podobne stany faktyczne w podobny sposób. Brak wspólnych kryteriów zwiększa ryzyko rozbieżnych ocen tego samego rodzaju dokumentów, zwłaszcza gdy dokumenty mają charakter regulaminów, formularzy, instrukcji, dokumentów strategicznych albo materiałów wykorzystywanych w procedurach.
Szóstym problemem jest sytuacja użytkowników. Dokument uznany przez jeden podmiot za objęty obowiązkiem zapewnienia dostępności cyfrowej może zostać uznany przez inny podmiot za wyłączony. Taka rozbieżność wpływa na przewidywalność dostępu do informacji i usług publicznych.
Źródłem tych problemów jest nie tylko brak definicji legalnej, ale również brak urzędowych kryteriów pozwalających ustalić relację między dokumentem historycznym, bieżącym wykonywaniem zadań publicznych, aktywnymi procedurami administracyjnymi oraz realizacją praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa.
7. Wnioski
Pojęcie „zawartości niezbędnej do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego” nie posiada definicji legalnej w ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Na podstawie materiału wykorzystanego w projekcie dezyderatu nie zidentyfikowano również definicji tego pojęcia w aktach wykonawczych ani w innych powiązanych przepisach.
Nie istnieją oficjalne kryteria interpretacyjne pozwalające w sposób jednolity ustalać, kiedy zawartość dokumentu opublikowanego przed dniem 23 września 2018 r. jest niezbędna do realizacji bieżących zadań podmiotu publicznego. Brak takich kryteriów dotyczy zarówno poziomu ustawowego, jak i dokumentów urzędowych opisanych w projekcie dezyderatu.
Obecne brzmienie przepisu może powodować rozbieżności interpretacyjne. Wynika to z ocennego charakteru pojęć „zawartość”, „niezbędna” i „bieżące zadania” oraz z różnicy pomiędzy językiem dyrektywy, odwołującym się do aktywnych procedur administracyjnych, a językiem ustawy krajowej, odwołującym się do bieżących zadań podmiotu publicznego.
Istnieją przesłanki uzasadniające dalsze działania zmierzające do ograniczenia tych rozbieżności. Analizowane pojęcie wpływa bezpośrednio na zakres obowiązków ustawowych, a jego niejednolite stosowanie może oddziaływać na audyty, remediację dokumentów, deklaracje dostępności, zarządzanie zasobami cyfrowymi, monitoring dostępności oraz sytuację osób korzystających z informacji i usług publicznych.
Na podstawie samej analizy nie należy przesądzać, że konieczna jest zmiana ustawy. Rozwiązaniem mogą być oficjalne wyjaśnienia, wytyczne, katalog przykładów lub kryteria interpretacyjne, a dopiero w przypadku ich niewystarczalności definicja legalna albo inne doprecyzowanie ustawowe. Wybór właściwego instrumentu wymaga dalszej oceny prawnej, w szczególności z uwzględnieniem relacji przepisu krajowego do art. 1 ust. 4 lit. a dyrektywy 2016/2102.