Przejdź do głównej zawartości
Wersja robocza
Jest to dokument roboczy, który w dowolnym momencie może zostać zmieniony, zastąpiony lub usunięty. Nie należy korzystać z tego opracowania jako czegoś innego niż dokumentu w trakcie opracowywania.
Nie wahaj się proponować zmian. Możesz komentować, uzupełniać, redagować każdy fragment dokumentu.

Klasyfikacja zastosowań AI i wymagany poziom kontroli

Opracowanie: Maciej Budzisz, Stefan Wajda
Ostatnia aktualizacja: 15 października 2026 r.

Cel dokumentu​

Dokument wspiera klasyfikowanie zastosowań sztucznej inteligencji w ocenianiu i rozwiązywaniu problemów dostępności cyfrowej oraz dobieranie sposobu kontroli odpowiedniego do ich wpływu na rezultat prac.

Klasyfikacja ułatwia rozpoznanie, kiedy AI wykonuje jedynie czynność pomocniczą, kiedy jego wynik wymaga sprawdzenia przez kompetentną osobę, a kiedy system nie może samodzielnie przesądzać o wyniku lub decyzji.

Klasyfikacja nie zastępuje oceny ryzyka konkretnego zastosowania. Jeżeli rodzaj danych, zakres uprawnień, poziom autonomii, możliwe skutki błędu lub inne okoliczności powodują większe ryzyko, organizacjaGrupa ludzi, instytucja lub państwo działające wspólnie w celu osiągania określonych celów w ramach ustalonej struktury. stosuje odpowiednio większy zakres kontroli niż wynikający z typowej klasyfikacji.

1. Podstawa klasyfikacji​

Zastosowanie AI klasyfikuje się według wpływu wyniku lub działania systemu na rezultat prac.

Rozróżnia się trzy poziomy:

  1. poziom 1 – zastosowanie pomocnicze – wynik AI wspiera wykonanie pracy, ale nie stanowi podstawy ustalenia dotyczącego dostępności ani nie powoduje samodzielnie zmiany rozwiązania;
  2. poziom 2 – zastosowanie wpływające na rezultat – wynik AI jest wykorzystywany przy formułowaniu ustalenia, wyborze sposobu działania, przygotowaniu zmiany albo wykonaniu pracy i może wpłynąć na jej rezultat;
  3. poziom 3 – zastosowanie bezpośrednio wpływające na rezultat lub decyzję – AI wykonuje działanieZaplanowana czynność realizowana w odpowiedzi na podjętą decyzję. Działania mogą prowadzić do usunięcia problemów, ograniczenia ryzyka, poprawy dostępności lub doskonalenia systemowego zapewniania dostępności cyfrowej. albo wytwarza wynik, który bez kontroli kompetentnej osoby mógłby bezpośrednio przesądzić o ustaleniu, decyzji lub zmianie rozwiązania.

Poziom określa się dla konkretnego zastosowania AI, a nie dla narzędzia, modelu lub usługi. Ten sam system może być wykorzystywany na różnych poziomach zależnie od powierzonego mu zadania i sposobu wykorzystania wyniku.

Poziomy nie określają jakości ani przydatności narzędzia. Wskazują typowy zakres kontroli potrzebny ze względu na wpływ jego zastosowania na rezultat prac.

2. Poziom 1 – zastosowania pomocnicze​

2.1. Charakter zastosowania​

AI wykonuje czynność wspierającą organizację pracy lub przetwarzanie materiału, a jego wynik:

  • nie przesądza o występowaniu albo niewystępowaniu problemu dostępności;
  • nie stanowi podstawy oceny spełnienia wymagania;
  • nie przesądza o wyborze sposobu rozwiązania problemu;
  • nie powoduje samodzielnie zmiany rozwiązania;
  • może zostać łatwo sprawdzony podczas zwykłego wykonywania pracy.

Do tej grupy mogą należeć w szczególności:

  • porządkowanie wcześniej zweryfikowanych ustaleń;
  • grupowanie podobnych problemów;
  • tworzenie pomocniczych zestawień;
  • przekształcanie formatu informacji bez zmiany ich znaczenia;
  • wyszukiwanie informacji w dostarczonym zbiorze materiałów;
  • przygotowywanie roboczych podsumowań zweryfikowanych informacji;
  • pomocnicze redagowanie tekstu, jeżeli nie zmienia merytorycznych ustaleń.

2.2. Wymagana kontrola​

Organizacja sprawdza rezultat w zakresie odpowiednim do sposobu jego dalszego wykorzystania.

Nie jest wymagane odrębne sprawdzanie każdego elementu wyniku AI na materiale źródłowym, jeżeli rezultat ma charakter wyłącznie pomocniczy, a ewentualny błąd zostanie rozpoznany podczas zwykłego wykonywania lub sprawdzania pracy.

Zastosowanie pozostaje na poziomie 1 tylko wtedy, gdy wynik AI rzeczywiście nie wpływa na merytoryczne ustalenia lub zmianę rozwiązania.

Jeżeli wynik czynności pomocniczej zostanie wykorzystany do sformułowania ustalenia, podjęcia decyzji lub wykonania zmiany, jego wykorzystanie podlega zasadom właściwym dla poziomu 2 albo 3.

3. Poziom 2 – zastosowania wpływające na rezultat​

3.1. Charakter zastosowania​

AI dostarcza wyniku, który jest wykorzystywany podczas oceniania dostępności albo rozwiązywania problemu i może wpłynąć na rezultat pracy.

Do tej grupy mogą należeć w szczególności:

  • wskazywanie potencjalnych problemów dostępności;
  • klasyfikowanie rozpoznanych problemów;
  • przypisywanie problemów do wymagań dostępności;
  • interpretowanie wyników testów;
  • analizowanie kodu, interfejsu, treści lub dokumentu pod kątem dostępności;
  • proponowanie wniosków dotyczących dostępności;
  • proponowanie sposobów rozwiązania problemu;
  • przygotowywanie propozycji zmian kodu, treści lub konfiguracji;
  • generowanie kodu albo treści przekazywanych następnie do przeglądu;
  • przygotowywanie propozycji testów;
  • analizowanie wyników testów;
  • przygotowywanie części raportu zawierających merytoryczne ustalenia.

3.2. Wymagana kontrola​

Wynik AI wykorzystywany w dalszych pracach jest sprawdzany przez osobę posiadającą kompetencje odpowiednie do zadania.

Sprawdzenie:

  • odbywa się na podstawie materiału źródłowego;
  • uwzględnia mające zastosowanie wymagania;
  • wykorzystuje właściwą metodę badania lub oceny;
  • nie ogranicza się do oceny wiarygodności samej odpowiedzi AI;
  • nie jest zastępowane potwierdzeniem wyniku przez inny system AISystem maszynowy zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po wdrożeniu, mogący wykazywać zdolność adaptacji po wdrożeniu, który dla wyraźnych lub dorozumianych celów wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje mogące wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne..

Osoba sprawdzająca samodzielnie ustala, czy wynik jest prawidłowy i czy może zostać wykorzystany.

Jeżeli AI przygotowuje propozycję zmiany, sprawdzenie propozycji nie zastępuje późniejszej weryfikacji rezultatu po jej wykonaniu.

4. Poziom 3 – zastosowania bezpośrednio wpływające na rezultat lub decyzję​

4.1. Charakter zastosowania​

AI wykonuje działania albo wytwarza wyniki, które bez odpowiedniej kontroli mogłyby bezpośrednio zmienić rozwiązanie, przesądzić o wyniku oceny albo prowadzić do podjęcia decyzji.

Do tej grupy mogą należeć w szczególności zastosowania, w których AI:

  • samodzielnie modyfikuje kod, treści, konfigurację lub inne elementy rozwiązania;
  • wykonuje operacje w repozytorium, systemie zarządzania treścią albo innym środowisku pracy;
  • uruchamia narzędzia i wykonuje kolejne działania na podstawie własnych wyników;
  • wdraża albo publikuje przygotowane zmiany;
  • wybiera problemy uznawane za wymagające albo niewymagające dalszego postępowania;
  • wytwarza wynik wykorzystywany bezpośrednio do stwierdzenia zgodności lub niezgodności;
  • wytwarza wynik wykorzystywany bezpośrednio do uznania problemu za rozwiązany;
  • wytwarza wynik wykorzystywany bezpośrednio do odbioru wykonanej zmiany.

4.2. Wymagana kontrola​

Organizacja zapewnia kontrolę człowieka nad działaniem systemu i jego rezultatem.

Odpowiednio do zastosowania obejmuje ona:

  • ograniczenie danych, zasobów i uprawnień udostępnionych systemowi;
  • określenie operacji, które AI może wykonywać samodzielnie;
  • zatwierdzanie działań przed ich wykonaniem, jeżeli ich skutki mogą być istotne lub trudne do odwrócenia;
  • rejestrowanie istotnych operacji wykonywanych przez system;
  • sprawdzenie wykonanych zmian;
  • zastosowanie właściwych testów po wykonaniu zmiany;
  • sprawdzenie, czy działanie nie spowodowało regresji;
  • zatwierdzenie wyniku albo rezultatu przez kompetentną osobę.

AI nie podejmuje samodzielnie ostatecznej decyzji o:

  • stwierdzeniu zgodności albo niezgodności rozwiązania;
  • zatwierdzeniu wyniku oceny;
  • uznaniu problemu za skutecznie rozwiązany;
  • odbiorze wykonanej zmiany,

jeżeli decyzjaRozstrzygnięcie podejmowane na podstawie informacji dotyczących dostępności cyfrowej i sposobu jej zapewniania. Decyzje prowadzą do działań wpływających na stan dostępności i zgodności lub na doskonalenie sposobu działania organizacji. ta wymaga merytorycznej oceny dostępności.

Osoba podejmująca decyzję opiera ją na zweryfikowanych informacjach i wynikach właściwych badań, a nie wyłącznie na rezultacie działania AI.

5. Zmiana poziomu kontroli​

Typowa klasyfikacja zastosowania wskazuje minimalny punkt odniesienia dla kontroli. Organizacja zwiększa jej zakres, jeżeli wymagają tego okoliczności konkretnego użycia.

Większa kontrola może być potrzebna w szczególności, gdy:

  • skutki błędu mogą istotnie ograniczyć użytkownikowi dostęp do informacji, funkcji lub usługi;
  • wynik jest trudny do niezależnego sprawdzenia;
  • system działa na dużej liczbie elementów lub wprowadza zmiany masowo;
  • zmiany są trudne do odwrócenia;
  • AI otrzymuje szerokie uprawnienia;
  • system może samodzielnie wykonywać kolejne działania;
  • przetwarzane są informacje chronione;
  • wynik wpływa na ważne ustalenia lub decyzje;
  • wcześniejsze wykorzystanie systemu ujawniło problemy z wiarygodnością jego wyników.

Jeżeli okoliczności powodujące zwiększone ryzyko nie mogą zostać odpowiednio ograniczone przez kontrolę, organizacja zmniejsza zakres wykorzystania AI albo rezygnuje z jego zastosowania do danego zadania.

6. Klasyfikacja typowych zastosowań​

Zastosowanie AITypowy poziomMinimalny sposób kontroli
Porządkowanie wcześniej zweryfikowanych ustaleń1Sprawdzenie użyteczności i kompletności rezultatu
Grupowanie podobnych, wcześniej zweryfikowanych problemów1Kontrola poprawności grupowania w zakresie potrzebnym do dalszej pracy
Przygotowanie pomocniczego zestawienia1Przegląd rezultatu przed wykorzystaniem
Redagowanie tekstu bez zmiany merytorycznych ustaleń1Przegląd tekstu przed wykorzystaniem
Wskazywanie potencjalnych problemów dostępności2Samodzielne sprawdzenie wskazania na materiale źródłowym
Przypisywanie problemu do wymagania dostępności2Sprawdzenie problemu i mającego zastosowanie wymagania
Klasyfikowanie problemów2Merytoryczna weryfikacjaSprawdzenie informacji, wyniku, działania albo stanu w celu potwierdzenia jego poprawności, zgodności z określonym kryterium lub skuteczności. klasyfikacji
Interpretowanie wyniku testu2Samodzielna interpretacja wyniku przez kompetentną osobę
Analizowanie kodu, interfejsu lub dokumentu pod kątem dostępności2Weryfikacja ustaleń właściwą metodą badania
Proponowanie sposobu rozwiązania problemu2OcenaDziałanie polegające na interpretacji informacji i materiału dowodowego w odniesieniu do określonych kryteriów w celu ustalenia stanu lub podjęcia decyzji. propozycji przez osobę kompetentną do zaprojektowania lub wykonania zmiany
Generowanie propozycji kodu lub treści2Przegląd wygenerowanego materiału oraz późniejsza weryfikacja rezultatu po zastosowaniu
Przygotowanie propozycji testu2Sprawdzenie metody i przydatności testu przed wykorzystaniem
Analizowanie wyników testów2Niezależna interpretacja wyników przed sformułowaniem ustalenia
Przygotowanie merytorycznej części raportu2Sprawdzenie wszystkich ustaleń wykorzystanych w raporcie
Samodzielne modyfikowanie kodu lub treści3Ograniczenie uprawnień, kontrola zmian i właściwe testy rezultatu
Masowe wykonywanie zmian w rozwiązaniu3Kontrola zakresu operacji, możliwość wycofania zmian, sprawdzenie próbki lub całości odpowiednio do ryzyka oraz testy rezultatu
Wykonywanie operacji przez agenta AI w repozytorium lub systemie3Ograniczenie uprawnień, kontrola operacji, zatwierdzanie działań odpowiednio do ryzyka i sprawdzenie rezultatów
Automatyczne wdrażanie lub publikowanie zmian3Kontrola przed wdrożeniem lub publikacją oraz weryfikacja po wykonaniu
Wskazanie wykorzystywane do stwierdzenia zgodności albo niezgodności3Samodzielna ocena przez kompetentną osobę na podstawie właściwych dowodów
Wskazanie wykorzystywane do uznania problemu za rozwiązany3Właściwe testy rezultatu i decyzja kompetentnej osoby
Wskazanie wykorzystywane przy odbiorze zmiany3Niezależna od AI weryfikacja rezultatu i decyzja osoby odpowiedzialnej za odbiór

Przypisanie w tabeli wskazuje typowy poziom zastosowania. Konkretne użycie może wymagać większego zakresu kontroli ze względu na warunki określone w Ocenie ryzyka wykorzystania AI.

7. Zastosowania obejmujące kilka poziomów​

Jedno zadanie może obejmować kilka różnych zastosowań AI.

Przykładowo system może:

  1. przeanalizować kod i wskazać potencjalny problemUdokumentowana sytuacja wymagająca podjęcia działań. Problem może dotyczyć zarówno stanu dostępności i zgodności zasobów, jak i sposobu działania organizacji wpływającego na zapewnianie dostępności cyfrowej. – poziom 2;
  2. zaproponować poprawkę – poziom 2;
  3. samodzielnie zmodyfikować kod – poziom 3;
  4. uruchomić testy i zinterpretować ich wynik – odpowiednio poziom 2 lub 3, zależnie od sposobu wykorzystania wyniku.

Nie klasyfikuje się całego procesu wyłącznie według najwyższego występującego poziomu. Dla poszczególnych zastosowań ustala się właściwy sposób kontroli, a ich łączne oddziaływanie uwzględnia się podczas oceny ryzyka.

8. Zasady stosowania klasyfikacji​

Przy klasyfikowaniu zastosowania AI przyjmuje się następujące zasady:

  1. klasyfikuje się sposób wykorzystania AI, a nie produkt lub model;
  2. poziom wynika przede wszystkim z wpływu wyniku lub działania AI na rezultat prac;
  3. zastosowanie pomocnicze przestaje być zastosowaniem poziomu 1, jeżeli jego wynik zaczyna wpływać na merytoryczne ustalenia;
  4. wynik poziomu 2 jest sprawdzany niezależnie od wskazania AI przed wykorzystaniem go w dalszych pracach;
  5. zastosowanie poziomu 3 wymaga kontroli zarówno działania systemu, jak i jego rzeczywistego rezultatu;
  6. sprawdzenie wyniku AI nie zastępuje weryfikacji rezultatu wykonanej zmiany;
  7. większe ryzyko konkretnego zastosowania powoduje zwiększenie zakresu kontroli niezależnie od typowej klasyfikacji;
  8. AI nie zastępuje oceny lub decyzji kompetentnej osoby tam, gdzie wymaga jej charakter wykonywanego zadania;
  9. zastosowanie innego systemu AI do potwierdzenia wyniku nie zastępuje sprawdzenia na materiale źródłowym właściwą metodą;
  10. ostateczny sposób kontroli ustala się z uwzględnieniem Oceny ryzyka wykorzystania AI.